Sideedaba gumeysiga waa bahdilka ugu weyn ee qof nool la marsiiyaa. Maanta fadeexadaas kadib talyaha ciidanka policeka ee magaalada Mogadishu ayaa iscasilay asagoo leh wadankeena gumeysi adag ayuu kujiraa. Waxaa layaab leh ma maanta ayuu ogaadey in ciidamo shisheeye wadanka joogaan.

The voice of 86 year old Mohamed macow from reer xamar tribe who sitting far back in the Somali transitional parliament in Mogadishu and is immediately followed booms, as many Somali xildhibaan pounds very hard on the ground in support of that statement from that old man.

A brave senator from larger Tribe Abdullah Hassan said, “4.5 system is a disease”. So what  is new?  the senator said. “They want to keep this disease in Somali society forever”. Everyday this rejection event happens in the parliament but we don’t change nothing about this no matter how much we refuse this 4.5 system saga.

Inside and outside Somalia, they are millions who refuse this 4.5 system, but this puppet tfg government want to keep this disease because they are puppets and not leaders. No matter how many good Somalis refuse this 4.5 system, this current tfg will never listen not matter how much we refuse about 4.5 system. Is that democracy?  We don’t want a democracy that enslave us and destroy us. Once again, “Hey, stop the damn 4.5 system. thanks…

W/Q  Yusuf Cali

Dastuur waa shay ku cusub caalamka oo dhan. Dastuurka ugu da’da weyn waa  dastuurka mareykanka.

Waxaan ka soo wareegtay 223 sano xiligii dastuurkaas la hirgaliyay. Waa maxay Dastuur?

Sidaa doontid u fasiro. Dastuurka ugu da’da weyn aduunka  waxaa la asaasay 1789. Waana kan mareykanka hada ka jira.

Sababta keentay in la qoro dastuur xiligaas waxaa la raadinaaye qanuun mideeyo shucuubta kunool waqooyiga iyo koonfurta  mareykanka. Maadaama shucuubta koonfurta mareykanka kunool ee aminsanaayeen in la adoonsado qofka madoow inee tahay arin diini ah.  Reer waqooyigana xooga arintaas aan markaas ku qanacsaneen. Waxaa la raadiyay dastuur labadaba shucuub mideeyo.

Waxaana loo codeeyay dastuurkii ku qornaa separation  state and religion.

Sidaas ayeena ku midoobeeyn  Shacabka mareykanka. Ilaa hadana dastuurkaas  aye isticmaaleen.

Waa maxay Dastuur?

Wadanka Mareykanka dastuurka waa qaanuunka ugu sareeyo dhulkoodda. Hadii diimahooda iyo dastuurka mareykanka iska hor imaadaan. Waxaa la qaadanaa waxa ku qoran dastuurka.

Basicaly wadanka mareykanka waa wadan atheist ah. Waa wadan wax diin ah aanan aaminsaneen.

Anagoo og dastuurka qabyada ah ee hada Soomaaliyo loo soo wado inuu ku saleeysnaan doon islaamka. Anagoo og sharci. Anagoo dastuurkaan inuu diidi doon sharci kasto oo Islaamka ka hor imaanaayo.

Hadana  aan isweydiino maxey iska egyihiin Dastuurka Soomaaliyo iyo Dastuurka Mareykanka?

Dastuurkaan qabyada ah hada, hadii la ansaxiyo wuxuu noqon doonaa qanuunka ugu sareeyo dhulka Soomaaliyo  leeyahay. That is a big problem. Waa dhibaato weyn. Maxaa yeelay wax kasto ibni’aadam soo diyaariyay waa shay nusqaaman. Shay kasto nusqaama waxaa lagu suubinayaa isbadal ama  Amenment process  ayaa la marsiinayaa ilaa qofka Soomaliga xaquuq  u yeesho wax kastuu u arko xaq maskaxdiisa.

Tusaale hadaa ni siiyo. Dastuurka mareykanka waxaa lagu suubiyay is badalo badan. Amendment after amendment ilaa iyo xad ayaa la gaarsiiyay maxaa yeelay shacabka mareykan ayaa rabay isbadaladaas cusub.

 Dastuurka qabyada ee Soomaaliya hada in laga hirgaliyo la rabo. Waxaa lagu arkay qaladaad badan sida qaybta jinsiyada. Dastuurkaan cusub ee qabyada ah wuxuu qoraayaa qofkastoo kunool wadanka Soomaaliyo 5 sano  inuu soomaaliyoowi karo.  Ciidamada Amisom automatically waxey noqonayaa Ciidamo Soomali ah maadaama ee qadan karaan jinsiyada Soomaaliya.

Dastuurkasto ama qabyo ha ahaado amah ala ansixiyo  waligiis ma dhameeystirnaanaayo.

Kawaran qanuunka ugu sareeyo wadanka haduu yahay shay la badali karo, laga shakin karo, la dhaleeceen karo. Then Qoomiyadaas  wax kasto ee awal aaminsanaayeen wey badali kartaa sida mareykanka.  Shacabka mareykanka mar dhow ma aaminsaneen in qaniisiinta ee isku guursan karaan. Laakiin hada waa reality. Maxaa yeelay qanuunkooda ugu sareeyo ayaa lagu sameen karaan wax la dhaho amendment ama dib u dhisid. Dastuurkooda waa shay la badali karo. Dastuurkastana waa sidaas.

Dastuurka manta Soomaaliyo loo soo wado wuxuu noqon doonaa qanuunka ugu sareeyo Soomaaliyo.

Su’aasha  la rabo in la isweydiiyo ma aha  qanuunka ugu sareeyo soomaaliyo maku saleeysanyahay Islam.

Su’aasha muhiimka ah ee mudan  in la isweydiiyo waa  qaanuunka ugu sareeyo Soomaaliyo  ma yahay shay la badali karo ama amendment lagu suubin karo. Jawaabtu waa haa?

Ma dhici karto inuu noqdo qanuunka ugu sareeyo Soomaaliyo shay  aan dhaleeceen karno, badali karno, ka shakin karno, una codeen karno.  

Wabilaahi Tawfiiq

labadan xisbi wey ka duwanyihiin xisbiyadii hore Soomaaliyo. Kow, labadaan xisbi waxaa lagu soo dhisay wadamada galbeedka. Raga hogaaminaayo xisbiyadaan waxey kunoolyihiin wadamada galbeedka. 2o sano in kabadan ayuu wadankeena dowlad la’aan ahaa. Maalintii ee dhacdey dowladaas ilaa iyo hada Soomaalida xal ayee u raadinaayeen. Ilaa iyo hada xal waa loo la’yahay.

Intaa ka war haye xaalada Soomaaliyo. Soomaaliyo waxey aheed wadan dagaal, wadan qabyaalad dishay, wadan gobol gobol loo goostay. Hadaa igu dhahdid waxaan keenay waxaasoo dhan waa sidaan iyo sidaan. Waa war macquul ah. Hadaa igu dhahdid dhibaatada Soomaaliyo sidaan iyo sidaan ayaa loogu bixi karaa. Taasna waa war macquul ah. Isku soo duubo si kasto loo falanqeeyo siyaasada Soomaaliyo, si kasto waqti badan loo galiyo, hadana ilaa iyo hada xal looma helin. Soomaaliyo yahuud iyo carab isku ma heeysato. Soomaaliyo dagaal gaalo iyo muslim u dhaxeeyo kama jirin ilaa iyo 2006. Waa maxay sababta loogu guuleeysan waaye dhibaatada Soomaaliyo.

Ilaa iyo 1970′s qofka Soomaaliga wadankiisa waa kasii cararaaye asagoo loo qurxiyay wadamada galbeedka. Qofka Soomaaliga mabada’iyan waa qof afka ka hadlo aana ficil laheen. Maanta ciidamada kaliyo ee Soomaaliyo uu qofka soomaliga isku aamini karo waa ciidamada shisheeye ee Amisom. Maanta xarumaha waa weyn ee wadanka leeyahay waxaa ilaaliyo waa ciidamada Amisom.

Su’aasha mudan ee la isweydiinaayo waa Tayo party iyo hiilqaran maxey ka badali karaan xaalada Soomaaliyo. Ma minneapolis maa soomaaliyo laga maamulayaa mase meesha hada ee maamulaan ciidamada Amisom may rabaan inee maamulaan. Dadku ma waxey maqleen xisbi siyaasad ayaa la suubistaa kaliyo.

Hadalkeeyga waxaa kusoo dhameeystirayaa waa in qofkasto Soomaali ah ogaado inee Soomaaliyo la heeysto. Wadankeena Soomaaliyo waxaa joogo ciidamo shisheeye. Waxaana halgan iyo “campaign” kaliyo aheen in loogu hortago uma arko caqli iyo xigmad. Hadii aad u heeysataan tayo party iyo hiilqaran in loogu hortago gumeeysiga Soomaliyo maanta sida dadban ula wareegi rabo, waa arin caqli yar saamixi karin.

Wabilaahi tawfiiq…

Markaan ka hadlo arrinta wershadda sibidhka waxaan qabaa in si qalad ah loo bixiyay markii hore iyo
iminkaba manay ahayn in cid shicib ah la siiyo waayo waa hanti qaran, waxaa 100% wadanka u fiican
horumarkiisa si looga maarmo sadaqadda dibedda uga timaada in ay dawladdu gacanta ku hayso.
Waa la gartay in dadku wada leeyihiin oo taas waa la ogyahay ee sidee ayay dawladdu uga helaysaa
cashuuraha ku waajibay faa’iidada ka soo baxda iibinta sibidhka iyo kiradii dhulka sibidhka laga soo
saarayo. Waxaan waydiin lahaa dawladda fadlan cadeeya oo soo saara waxa dalka ugu jira in la siiyo
dad baayacmushtar ah halka ay dawladdu gacanta ku hayn lahayd. Maxaa dawladda ka soo galaya?
Haddii laga maarmi waayo in la bixiyo sida iminkaba aan ka arkayno wararka sheegaya in la bixiyay
dhulkii weshadda sibidhka, waa in ay dawladdu ku lahaataa saamiga ugu badan dhulkana laga
kireeyaa sharikadaha maal gashanaya muddo cayiman si aanu uga bixin gacanta guud.

Waa in ay dawladdu ku lahaataa 2-3 qof oo ugu jira maamulka sharkadaha ka shaqysanaya meelaha
ay khayraadka dabiiciga ahi ku jiraan, dadkaas waa in la badalaa 2-3 sanoba hal mar si aanay u dhicin
wax isdaba marin.
Waxay ku haboonayd in ay dawladdu samayso dad la soo xulay oo maamula khayraadka dabiiciga ah
oo dadka u bandhigga sidii ay wax ugu yeelan lahaayeen.
Dawladdu iyadoo qarinaysa dhibaatada ka jirta xagga cashuur ururinta siiba hantida la wada
leeyahay ee dawladdu ka masuulka tahay. Cashuurahaas haddii ay ku guulaystaana ay hordhac ka
noqon lahayd horumar la taaban karo oo ku soo kordha wadanka iyo in ay dawladdu dusha ku qaado
siinta mushahar amase biil la siiyo dadka waaweyn ee aan shaqayn Karin iyo in ay shaqo u samayso
dadka xoogga leh ee aan shaqadda hayn. Dadku waxay u baahan yihiin in la damaanad qaado
noloshooda loona fududeeyo habkii ay ku noolaan lahaayeen. Tusaale hadda wadanka ma jiraan
wadooyin, si taas loo fududeeyo waxa wadanku u baahan yahay tareeno magaalooyinka u kala baxa,
biyo joogto ah iyo dhakhtaro tayo leh iwm.

Su’aashaydu waxa weeye mar haddii la bixinayo khayraadkii wadanku lahaa xaggee ayuu ka
imanayaa dhaqaalaha wadanka lagu hor marinayaa, ma waxaa laysku haleeyay 300 Milyan ee dollar
ee hadda sadaqadda loo siiyo sanadkii? Goorma ayaa dadka maamulaa dadka ay ka fakiri doonaan in
ay ka maarmaan sadaqadda dibeddaha iyadoo wadankeenu
In dadku wax isku darsadaan waa arrinta kaliya ee wadanku ku hormari karo dadkuna isku aamin
karaan in ay wax wada qabsadaan sida maanta adduun weynahaba ka jirta. Waxaanse halkan ku
cadaynayaa in ay tahay laba kala duwan oo aad u kala fog marka khayraadka dalka la siiyo dad
baayac mushtar ah iyo marka la siiyo meel dhul banaan oo ay warshad ka dhisaantaan ama
cashuurta oo laga dhaafo.

Waxaan anigu kula talin lahaa dawladda in aanay bixin dhulka haya khayraadka dabiicigga ah sida
saliida, gasta, macdanta, dhuxul dhagaxda, sibidhka, dekadaha iwm waana in uu ku jiraa gacanta
dawladda. Bixinta micnaheedu waa la iibiyay weeye haddii aanu jirin heshiis qeexaya siintaasi waxay
tahay iyo muddada ay ku eg tahayba.

Waxaan baarlamaanka kula talin lahaa in ay dib u eegaan cashuuraha iyo hantida lawada leeyahay.
Waa in ay soo dhisaan nidaam cashuur ururin ah oo ku dhisan in la saaro sharkadaha maal gashada
wadanka. May ahayn in arrimahan oo kale lagu sii daayo oo la yidhaahdo go’aan kaligii ha ka gaadho
madaxweynahu. Waxay laydiin xushay in aad wadanka jihaysaan oo khayraadkiisa aan la lunsan sida
iminkaba socota.

Haddii aanu barlamaanka soo ogolaan sidee ayaa loo bixiyay dhulka wershedda sibidhka?
Waxay ila tahay si wadanku isugu filaado waa in ay xushaan guddi soo samaysa baadhitaan
(Reasearch & development) isugu jira baayacmushtar rag iyo dumarba leh (Business Men & Women)
iyo dad ku xeel dheer cashuuraha (Tax Experts) oo wadanka u dhashay..

Waxay wadamada Maraykanka, Canada, Australia iyo reer Yurub ku hormareen waa cashuurta laga
gooyo dadka shaqeeya iyo lacagta loo bixiyo mustaqbalka qofku marka uu shaqadda ka fadhiisto
(Superannuation). Lacagahan ayaa dib wadanka loo gelin lahaa haddii loo sameeyo nidaam aad
looga soo baaraan degay oo cashuuraha salka loogu dhigo.
Siyaasadaynta ha laga daayo arrimaha ku xidhan horumarka dalka iyo dadkaba.
Fadlan adiga oo mahadsan ila eeg mashruuca aan u diyaariyay dawladdii hore aanayse waxba ka
qaban, dawladdana maanta joogtana uu sugaayo. Fadlan Halkan guji oo akhri:
Wabilaahi Towfiiq
Caydiid Axmed Jaamac (Indha Warranle) – Australia

Kulan balaaran oo maanta lagu qabtay Hotel Gufure ee magaalada Qardho ayaa soo gabagaboobay, iyada oo in badan la isla lafaguuray Xaalada ka tagan degaanada Puntland iyo weliba sidi beesha degaanku uga qeyb qadan laheyd Amniga iyo Xoojintisa, Waxana kulankan ka soo qeyb galay Odayaal Dhaqameed iyo weliba Afartii Xildhibaan ee Beesha Cismaan Maxamud ku laheyd Baarlamaanka DGPL

Kulankan oo aha mid sidaa la sheegay dood culus ka dhacday ayaa wax natiijo ah laga gaarin sidaa aan ku helnay Ilo lagu kalsoonan karo, Waxana kulanka dib logu balamay Maalinimada Beri ah

Intii u Kulanka socday Ayaa Xildhibaanada Baarlamaanka ka tirsan u soo jeediyeen Odayaasha beesha iyo Siyaasinta in Xaalada lagu dhameeyo isfaham, isla markana U Cismaan Diyaano sii nadiif ah u xilka ugu wareejiyo Taliyaha cusub ee PIA & PSF Md. Cali Biinge, Balse soo jeedinta Xildhibaanada ayaa sababtay Buuq in kulanka Beri dib logu dhigo, iyada oo la sheegay in ragg ka qeyb galay kulanka maanta aysan beri ka soo xaadiri doonin iyaga oo lagu Eedeyey Foodo iyo Jaahwareerin Kulanka

Lama oga ilaa hada Waxa Xaaladu ku dhamaan doonto iyo weliba Sidaa Midnimada Puntland lagu badbaadin karo Madama Xiligan aay u muuqato Inu nin Walba Xeeradiisa Adkeysi ugu jiro, Kulanka Waxa la sheegay in uu yimid Madaxweynahii hore in kasta oo markii dambe u ku jiray sidaa la sheegay dadkii Kulanka ka baxay Kadib markii aay Hadalo kulul Isweydarsadeen Mid ka mid ah Xildhibaanada Baarlamaanka oo magaciisa lagu sheegay Xildhibaan Duuje

Fanaanadii Codka Hallaasiga ah laheyd ee Somaliyeed Saafi Ducaale ayaa maanta ku geeriyootay magaalada Hargeysa ee Caasimada Somaliland, halkaasi oo galabta lagu Aasay, Fanaanada ayaa ka mid aheyd Fanaanintii Hobolada Waberi in kasta oo markii hore aay ka tirsana Fanaanintii Xooga Dalka, Saafi Ducaale ayaa la sheegay inay ku dhalatay meel wax yar u jirta magaalada Berbera, Waxana aay Ifka kaga tagtay Afar Caruur ah Saddex Wiil iyo Hal gabadh

Allaah ha u naxariiste Saafi Ducaale ayaa in muddo ah u jiiftay Beer Xanuun, Waxana Aaskeedii maanta ka qeyb galay Fanaaniin aad u fara badan oo Somaliyeed

Bahda Somalifans Online Waxay Tacsi Tiiranyo leh gaarsin dhamaan Fanaaaninta Somaliyeed meel kasta oo aay joogan, Sidoo kale waxan Tacsi u direyna Ehelada Marxuumad Saafi Ducaale, Waxana allaah uga baryeyna Marxuumada Inu Janadii fardowsa ka warabiyo Amiin Amiin Amiin

FG. Fadlaan Wixii Tacsi Ah ku Qor Qeybta Hoose ee Fikiradaha Insha Allaah waan soo bandhigi doona Intii Suurta Gal ah

Gabadhan ayaa la sheegay inay ka mid tahay Arday Dhowaan ka qalin jebisay Jamacada kuna taqaqustay Caafimaadka, Waxana la sheegay inu Madaxweynahu Jacaylkeeda sii weyn ulaa waalna Maalmahan dambe, Balse Nasiib darro u ku guul dareystay

Dadka Xogtan laga helay ayaa u sheegay Somalifans Online in Gabadha u dhalay nin ka tirsan Xisbiga Ucid Ee Siyaasiga ah waxana Magaciisa lagu soo koobay M.C

Mid ka mid ah Ardayda Reer Puntlaand oo lagu magacaabo Maxamed Axmed ayaa sheegay in lacagta loga qaday Sii khasab iyo Xoog ah, uuna raali isagu ka aheyn in lacag loga qaado Xaflad loo sameeyey Ninka Wasiirka loo soo magacabay oo lagu magacabao Cali Cabdulaahi Warsame

”Dhamaan Dhalinyarada waxa loo sheegay in mid kasta bixiyo $40 Dollar, weliba Aniga iyo kuwa ilaa mid ah aysan awoodin, waa jiran dad awooda oo Abayaalkood lacag leyahiin, Balse Aniga iyo kuwa badan oo kale ma Awoodin waxana nalagu Hanjabay inaan bixino Lacagta ama nalaga saari doono Jaaliyada oo ruunti ah mid aan ku tiirsan nahay waayo hadii dhibaato nagu timado iyaga ayaa naga warbixin oo Xaaladeena u gudbin Eheladeena Ama dowlada Malaysia, Marka khasab ayey nagu noqtay inaan bixino lacagta, Hadana ruunti waxa na heysta dhibaato bil la’aan ah, Awoodna uma lahin inaan reerkeena inta la hadalno ku nirahno lacagteeni waxan ku bixinay Baadhi iyo Xaflado, waayo waxay halkaan nogu soo dirsadeen Inaan Waxbarasho ka helno aana Anfacno, ee Noguma soo dirin inaan Xaflado iyo dad Macsuuno” Ayuu yiri Maxamed Axmed

Sidoo kale Khadar Garaad oo ka isaguna ka mid ah Ardayda Hantidooda lagu bixiyey Wasiirka Xafladiisa ayaa isaguna sheegay inu Xiligan isaga sii gaar ah u heysto dhibaato ka badan mida Ardayda kale ”Waxa ii yimid Axmed Shiibin waxa u ii sheegay in la igu soo qoray lacag Afartan Dollar ah, Walahay ma heysan balse waxan ka deyn qaday Nin Hindi ah oo Meheraad ku leh halka aan degan nahay, Waxana iga dhamaday Biilka xiligan oo waxa lagu jira Bartamahii Bisha, waxan is laha Walaalkay oo Mareykan degan ayaa lacag ku soo diri doona isagiina waxa la ii sheegay inu u Safray Sucuudiga oo u Cimro ugu baxay, Taasina waxay meesha ka saartay lacagtii aan Suugayey oo is laha isaga bixi deynta Hindiga ninka ah, balse taasi ma dhicin, Hadana waxa aan ku jira Dhumalaysi oo ninkii ayaa sidaa Jiirki ii baadi goobi, Waxana ii heysata Dhibaato aan la soo koobi karin waxasna waxa ka masuul marka kowaad anaga marka xigana kuwa Jaaliyada isku sheegaya oo waxay noo qabtan aysan jirin ahna Burcad Xafiisyo u furtay Dhiiga Ardaydeena”

Ardaydan ayaa ugu dambeyntii ugu baaqay Walaalhooda Somaliyeed Ee kale inay u gargaaran Waxna la qabtan, Madama aay dhibaato aan la soo koobi karin ka soo food saartay, Waxa markii hore ugu muuqday Arrin wanaagsan Balse Xiligan aay Qomamo ka bilaabeen

Wasiirka Caafimaadka Cali Cabdullaahi Warsame ayaa la sheegay inu aha Arday Malaysia wax ku bartay, in kasta oo Uusan Jaamacada dhameysan sidaa aay sheegen dad Aqoon u leh, waxana Xilka loga qaday Nin Aay Ehelo yahiin oo Wasaarada hore u heyn jiray sii weyna loga yaqano degaanada PL

Waxana u Wasiirkan ka mid yahay Wasiirada Sidaa Nin Jecleysiga ah lagu soo doortay

Madaxweynaha Jamhuuriyada Md. Sheekh Shariif Sheekh Axmed oo shir jaraa’id ku qabtay Xurunta Madaxtooyada ayaa ka hadlay arrimo badan oo aay ku jiran Warbixin uu soo saaray Guddiga daba galka Hubka Somaliya, Iyo weliba Heshiiskii Dowlada iyo Ahlu Sunna ku dhexmaray Maalinimadii Shalay Magaalada Addis Ababa

Madaxweyne Sheekh Shariif Waxa u ku tilmaamay Warbixinta Qaramada Midoobay Guddiga u qaabilsan daba galka hubka ka soo baxday Mid been ah, waxana u sheegay in Warbixinta laga soo xigtay meelo aan lagu kalsoonan karin

Sidoo kale waxa u ka hadlay Heshiiskii Dowlada iyo Ahlu Sunna shalay kala saxiixdeen waxana u sheegay in Heshiiskaasi yahay guul u soo hoyatay ummada Somaliyeed

Madaxweynaha Ayaa sidoo kale Ammaan u jeediyey Ciidamada waxana u sheegay in ciidanka Dowlada Federaalka KMG aay yahiin kuwa leesku haleen karo, Waxana u sheegay in Ciidanka Dowlada Somaliya aay markasta Diyaar u yahiin iska difaacida Cadowga soo weerara dalka iyo dadka Somaliyeed sidaa u hadalka u dhigay

Ugu Dambeyntii Madaxweynaha ayaa sheegay in Safaaradii u ku tegey dalka Ingiriisku aay ku soo dhamaadeen Guul

Daraasada Cusub Oo Ururka Puntland Media Group ka sameeyey Dhamaan Gobolada Puntland aheydna mid lagu oganayo Idaacadaha ugu Dhegeysi badan Degaanada ayaa la soo bandhigay maanta, Waxana loo kala qeybiyey Labo, kuwas oo kala ah Idaacadaha Gudaha iyo kuwa Dibada

Idaacada Laanta Afka Somaliga Ee VOA ayaa noqotay mida ugu dhegeysi badan gudaha Puntland,  marka aay noqoto Idaacad ahan dibada ah, Halka gudaha aay loo Aqoonsaday Idaacada Radio Daljir mida ugu dhegeysi badan gudaha Degaanada Idaacada ayaa ah mid laga dhegeysto In ka badan lix Magaalo oo ku yaala Puntland sii weyna Dadka u Xiiseyn Wararkeeda Iyo Barnaamijyadeeda

Haddaba Idaacadaha dibada Waxa loo kala Qiimeyey Sidaan

Idaacadaha Calaamiga Ah

VOA Laanta 87%

BBC Somali 30%

Radio Irin 2%

Idaacadaha gudaha

Radio Daljir 94&

Radio SBC 88%

Radio Alxikma 51%

Daraasadan Puntland Media Group Soo Bandhigeen ayaa soo meesha ka saartay Idaacado badan oo kale oo ka hawl gala Puntland kuwas oo aan lagu Xusin War Murtiyeedka aay Maanta ka soo sareen Xafiiskooda Magaalada Garoowe, Waxana dad badan is weydiin Halka aay ka aay ka baxeen Idaacadahii Wiilasha Madaxda Puntlnad, Waa Garoowe Online oo u laha Wiilka Faroole, Iyo Horseed Media Oo u laha Wiilka Wasiirka Amniga Puntland, In kasta oo Idaacaha Maalmahan dambe u muuqdeen kuwa Jaran-jarada ka sii dhacaya oo Kalsoonidii Shacabku kala noqdeen

FG. Warbixintan Waxa soo saaray Puntland Media Group, Kala Xiriir Wixii Rayi Ah E-Mail Puntlandmedia@hotmail.com

”Shirka Xiligan waa socda weli wax war ah idiinma sheegi karo, balse Gen Cadde Muuse waxa us oo bandhigay in loo hanjabay laguna Amray in labo Maalin gudahood u isaga baxo Puntland, hadalkaasi cid kale kama Iman ee waxa u ka yimid Odayga Wadanka xiligan Xakuma, waxana Hadalkaasi laga mideysan yahay inu aha gaf weyn oo loo geystay Madaxweynahii Hore, Balse Faroole waa Ankiray taasi oo waa beeniyey” Ayuu yiri Mid ka mid ah Odayaasha Shirka ka qeyb galaya oo la hadlay Somalifans Online in kasta oo u Magaciisa ka gabsaday in Saxaafada laga sheego, Sidoo kale Waxa u sheegay in Shirkan go’aan mid ah loga qadan doono Arrinta Xil ka qaadista Cismaan Diyaano waxana aay u dhow dahay In Cismaan loo soo jeediyo inu Xilka ku wareejiyo Cali Biinge oo isagu xiligan ku sugan Madaxtooyada Magaalada Bosaso halkaasi oo u xalay soo gaaray

In kasta oo Shirkan aan faahfaahin Rasmi ah aysan weli ka soo bixin hadana Waxan idiin balan qaadi inaan Wixii ka soo baxa Idiin soo gudbin doono Daqiiqadaha Soo Socda Insha Allaah

Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay ayaa loo gudbiyey warbixin uu soo saaray Guddiga Daba-galka Xayiraadda Hubka ee Somalia, waxayna sheegeysaa in musuqmaasuq baahsan oo aafeeyey DKMG ah, iyo in masuuliyiinta Puntland ay xiriir soke la leeyihiin kooxaha burcad-badeedda Dhegeyso

Warbixita, oo ka kooban 110 bog, ayaa ugu horreyn-ba sheegeysa in inkastoo ay saaxadda siyaasadeed ee Somalia si weyn isku bedeshay sanadkii tagay, oo la doortay hoggaan cusub, wadaaddo qunyar socod ahna ay majarihii dalka qabteen, in haddana xaaladda guud ee dalka, inay kasii darto m ahane, aaney wax weyn iska beddelin

Warbixinta Guddiga Daba-galka Xayiraadda Hubka

Colaad qabyaaladeysan

Warbixintu waxay sheegtay in colaadda ka aloosan koonfurta Somalia ay u xuubsiibatay mid qabyaalad ku saleysan. Waxaana illaa hadda meesha ka maqan koox ama dhinac cudud xooggan muujiyey, oo muquunin kara kuwa kasoo horjeeda.

Sidoo kale, warbixintu waxay sheegtay in Somaliland iyo Puntland, oo inta badan xeyndaab xasilloon uga dahaarnaa colaadda ragaadisay koonfurta Somalia, inuu iyana imminka soo gaaray faniinka colaaddaas.

Guddiga Daba-galka xayiraadda hubka, oo ah laanta soo saarta warbixinnada noocan ah sanadkiiba mar, ayaa xoogga saartay saddex qeybood.

Qeybta koobaad, waxay warbixintu xoogga saarta hubka sida sharci darrada ah ugu soo qulqulaya dalka Somalia, taas oo xadgudub ku ah xayiraaddii xagga hubka ee ay Qaramada Midoobay saartay Somalia, sanadkii 1992-dii.

Qeybta labaad ayay warbixintu xoogga ku saartay musuqmaasuqa iyo laaluushka aafeeyey hey’adaha dowladda KMG ah, iyo kuwa waliba qandaraaslayaasha daabula cuntada samafalka ah ee Somalia loo wado.

Qeybta saddexaad, ayay warbixintu diiradda ku saartay burcad-badeednimada, oo ay ku sifeysay inay noqotay mehered ay si qudbo siro ah uga macaashaan kooxaha burcad-badeedda, iyo siyaasiyiin badankooda ka tirsan maamulka Puntlnad.

Hubka sharci darrada ah

Haddii aan ku horreyno hubka sharci darrada ah ee Somalia ku qulqulaya, warbixinta ayaa sheegtay in hubka ugu badan uu wali Somalia kasoo galo dhanka dalka Yemen, balse waxay kaloo sheegtay in Ethiopia uu yahay dalka ugu weyn ee hub iyo rasaas siiya kooxo kala duwan oo Somalia jooga. Eritrea ayaa iyana soo raacda, iyadoo la sheegay in, inkastoo uu sanadkii lasoo dhaafay yaraaday hubkii ay Somalia geyn jirtay, haddana inay xoojisay taageerada dhaqaale, iyo midda siyaasadeed ee ay siiso kooxaha ku kacsan dowladda Somalia. Tusaale ahaan, Eritrea way qirsan tahay inaysan aqoonsaneyn DKMG ah ee caalamka intiisa kale uu inta badan aqoonsan yahay.

Dowladda KMG ah iyo ururka Ahlu-Sunna Wal-Jamaaca ayaa hubka ugu badan ka hela dowladaha dariska ah, sida warbixintu sheegtay. Laakiin kooxaha dowladda kasoo horjeeda, sida Xizbul-Islaam iyo Al-Shabaab, ayaa hubka intiisa badan ka iibsada suuq madow, suuqaas oo uu garwadeen ka yahay nin la yiraahdo Max’ed Siciid “Atom,” oo sida ay warbixintu sheegeyso ah dillaalka ugu weyn ee hubka ka keena Yemen, isagoo marka hore kasoo dajiya xeebaha Puntland, gaar ahaan Bariga Sanaag, halkaas oo uu saldhig iyo malleeshiyo-ba ku heysto. Warbixinta ayaa sheegtay in Atom uu malleeshiyadiisa u bixiyey “Mujaahidiinta Bariga Sanaag,” isagoo xiriir toos ahna la leh kooxda al-Shabaab, kuwaas oo tababar malleeshiyadiisa ku siiyey xero ku taalla deegaanka Galgala. Warbixinta ayaa sheegtay in Atom uu hadda billaabay inuu Galgala ka dhiso gegi dayuuradeed, iyo inuu isku diyaarinayo dagaal uu la galo maamullada Somaliland iyo Puntland.

Sidoo kale, warbixintu sheegtay in Xizbul-Islam iyo Al-Shabaab-ba ay hub iyo saanad wali ka helaan Eritrea, iyadoo kasoo dajisa xeebaha ku teedsan min Kismaayo illaa Muqdisho. Intaas waxaa dheer dagaal-yahanno ajnabi ah, oo wali kusoo qulqulaya. Guddiga Dabagalka Xayiraadda Hubka Qaramada Midoobay, ayaa tirada guud ee dagaal-yahannada ajnabiga ah wuxuu ku qiysaasay inay ka yar tahay kun dagaal-yahan, oo qaar kamid ah ay yihiin khubaro xagga tababarka iyo walxaha qarxa.

Guddiga ayaa sidoo kale sheegay in ciidanka dalka Ethiopia ay kusoo xera-taraareen gayiga Somalia dhowr goor, sanadkii lasoo dhaafay, gaar ahaan gobollada Hiiraan iyo Gedo, taas oo bay yiraahdeen xadgudub ku ah xayiraadda hubka ee Somalia saaran.

Xaraashidda Visooyinka

Qeybta labaad ee warbixinta, oo xoogga saartay musuqmaasuqa hareeryey DKMG ah  iyo qandaraaslayaal daabula raashinka gargaarka ah, ayaa sheegeysa in wasiirro iyo xildhibaanno ka tirsan dowladda Somalia ay iibiyaan Visooyin ama dal-ku-gal Reer Galbeed ah. Warbixinta ayaa magacowday saddex wasiir, oo kala ah: wasiirka  kalluumisiga iyo kheyraadka badda, ahna ra’iisul wasaare ku xigeen, Prof. C/raxman Ibbi, wasiirka dastuurka iyo arrimaha federaalka, Madoobe Nunow, iyo wasiirka qoyska iyo haweenka, Fowsiyo Max’ed Sheekh.

Prof. C/raxman Ibbi, oo ay VOA-du weydiisay eedeymaha ku saabsan Visooyinka la iibsaday mar uu ka qeyb galayay Barnaamijka Wicitaanka Dhageystaha maalintii Axadda, ayaa beeniyey eedeymahaas.

Ka sokow wasiirrada, waxay warbixintu magacowday mudane ka tirsan baarlamaanka, oo la yiraahdo C/caziiz C/llahi Max’ed (Cabdi-Xukun), oo sida ay warbixintu sheegtay ah dillaal weyn oo soo dhameeya Visooyinka. Warbixinta ayaa sheegtay inuu Cabdi Xukun ka faa’ideyso baasaboor Midwoga Africa ah, oo uu heysto, kuna helay xilli uu ka tirsanaa baarlamaanka Midowga Africa.

Sidoo kale, warbixinta waxaa lagu magacaabay danjiraha Somalia u fadhiya Nairobi, Max’ed Cali America. Danjire America, oo la hadlay Guddiga Daba-galka ee warbixinta soo saaray, ayaa beeniyey inuu ku lug leeyahay iibinta Visooyinka.

DKMG oo beenisay

Dowladda KMG ah ayaa beenisay dhammaan eedeymaha ku saabsan iibsiga Visooyinka, waxayna sheegtay in, inkastoo ay baaritaan sameyn doonto, haddana ay warbixintu u egtahay mid la been abuuray, sida uu leeyahay Eng. C/raxman Cismaan Yarisow, wasiirka lacagta ee DKMG ah, oo isna VOA-da la hadlay.

Si kastaba ha ahaatee, khubarada u kuur gala Somalia, ayaa qaba in ugu yaraan faa’iidada laga heli karo warbixitan, ay tahay in shakhsiyaadka la eedeeyey, iyo kuwa damca inay musuqmaasuq geystaan-ba, inay ku khasbanaan doonaan inay ka fiirsadaan tallaabadooda, kahor intii aaney qaadin.

Ra’ayigaas waxaa qaba Dr. Afyare Cabdi Cilmi, oo daraasaadka caalamiga ah ka dhiga Jaamacadda Qatar ee Doxa.

Sidoo kale, Prof. Afyare wuxuu qabaa in dowladda KMG ah soo dhaweyso baaritaankan.

Raashin la xaday

Warbixinta ayaa sidoo kale sheegtay in ugu yaraan kala bar raashinka gargaarka ah ee Somalia loo wado, inay dhexda ka saaraan qandaraaslayaal daabula raashinkaas, oo u shaqeeya heya’dda WFP. Mid kamid ah qandaraaslayaash, oo la yiraahdo Eng. C/qadir Eenow, ayaa war-saxaafadeed uu soo saaray toddobaadkan, wuxuu si xooggan u beeniyey eedeymaha loo soo jeediyey. Ha yeeshee hey’adda WFP ayaa sheegtay inay hakisay qandaraaskii ay siin jirtay saddexda shirkadood ee la eedeeyey.

Burcad-badeedda

Qeybta saddexaad ee warbixinta, oo xoogga saareysa burcad-badeednimada, ayaa sheegtay in, inkastoo ay gaashaan-buur caalami ahi isku taxallujisay inay xakameyso burcadda kusoo qamaamtay xeebaha Somalia, inay wali burcad-badeenimadu sii jirto, oo walibana ay soo xoogeysatay.

Warbixinta ayaa sheegtay in sababta ugu weyn ee burcad-badeeddu ay usoo xoogeysanayaan ay tahay iyagoo taageero siyaasadeed iyo badbaado-ba ka helaya goobaha ay saldhigyada ku leeyihiin ee aagga Puntland iyo bartamaha Somalia, gaar ahaan Xaradheere.

Warbixinta ayaa sheegtay in sababta ay burcaddu ugu dhici weysay inay xarumo ka sameysato xeebaha Somaliland, oo juquraafi ahaan u dhow dhabbooyinka caalamiga ah, inay tahay iyadoo uu maamulka Somaliland, iyo beelaha dega xeebuhu-ba, ay tallaabooyin xooggan ka qaadeen burcadda.

Sidaas darteed, warbixinta ayaa sheegtay in burcad-badeednimadu ay tahay ganacsi qoys. Dhanka Xaradheere, qoyska udub-dhexaadka u ah burcadda waxaa hoggaamiya Max’ed Xasan Cabdi “Afweyne,” waxayna warbixintu sheegtay inuu wiilkiisa C/qadir uu sanadkii tagay la wareegay inta badan howlaha burcadda bartamaha Somalia.

Burcad-badeedda & Puntland

Dhanka Puntland, warbixinta ayaa sheegtay in qoysaska burcad-badeednimada ay kala hoggaamiyaan Abshir C/llahi Boyah, oo kasoo jeeda degmada Eyl, Max’ed Cabdi Garaad, iyo Fu’aad Warsame Saciid, oo loo yaqaanno “Xannaano,” kana soo jeeda Bariga Sanaag.

Warbixinta ayaa sheegtay in madaxda sare ee Puntland, sida madaxweyne C/raxman Max’ud “Faroole,” Wasiirka arrimaha gudaha, Gen. C/llahi Axmed Jamac “Ilka-Jiir,” iyo wasiirka amniga, Gen. C/llahi Saciid Samatar, in masuuliyintani ay xiriir toos ah la leeyihiin burcad-badeedda, iyo waliba inay ka macaashaan dhaqaalaha ay burcaddu soo xareyso, sida ay warbixintu qortay.

Inkastoo ay Puntland kordhisay la dagaallanka burcadda iyo cambaareyntoodaba, sanadkii lasoo dhaafay, sida ay warbixintu qortay, haddana warbixintu waxay sheegtay in horjoogayaal burcad-badeed ay si xor ah u joogaan Puntland, mararka qaarkoodna ay badbaado heleen.

Warbixintu waxay tusaale usoo qaadatay in Gen. Ilkajiir, wasiirka arrimaha gudaha ee Puntland, inuu si shakhsi ah ugu ololeeyey sii deynta toddobo burcad-badeed ah oo daacad u ah Xannaano, ,kuwaas oo ay la baxsadeen shaqaale u dhashay Masar, oo lagu heystay deegaannada Puntland. Warbixinta ayaa sidoo kale sheegtay inuu General Ilka-Jiir, oo muddo dheer ku noolaa dalkan Mareykanka, inuu u ololeeyey in Xannaano loo magacaabo taliyaha ciidanka ilaalada badda ee deegaannada Sanaag, kaddib markii uu, sida warbixintu sheegtay, Fu’aad Xannaano siiyey Ilka-Jiir lacag dhan $200,000, xilligii uu jeneraalku u tartamayay madaxtinimada Puntland.

Si kastaba ha ahaatee, wasiirka warfaafinta ee Puntland, C/xakiim Axmed Guled, oo Jimcihii shir jaraa’id ku qabtay xarunta madaxtooyada Puntland ee Garoowe, ayaa si kulul u beeniyey eedeymaha loo soo jeediyey Puntland.

‘Ha lala xisaabtamo’

Sen. Russ Feingold, oo ah guddoomiyaha guddi-hoosaadka Africa ee Aqalka Senate-ka ee Mareykanka, ayaa war-saxaafadeed uu soo saaray, wuxuu sheegay inuu aad uga walaacsan tahay eedeymaha ku xusan warbixinta, iyo raashinka samafalka ah ee la xado. Wuxuuna ku baaqay in beesha caalamku ay kordhiso la xisaabtanka shakhsiyaadka iyo kooxaha ka dambeeya falalkaas.

Ma buunbuunin baa?

Si kastaba ha ahaatee, sheegid waxaa mudan in Guddiga Daba-galka xadgudubyada ka dhanka ah xayiraadda hubka ee Qaramada Midoobay, oo ah kooxda soo qortay warbixintan, inay leedahay soo jireen mararka qaarkood ay ku jirtay buunbuunin iyo ka badbadin, taas oo shaki ku abuureysa xaqiiqanimada eedeymo badan oo ay warbixintu qortay, sida uu leeyahay Prof. Afyare Cabdi Cilmi, oo ka warramaya warbixinnadii hore

Ugu dambeyntii, warbixinta ayaa ka dayrineysa guud ahaan xaaladda Somalia, inkastoo ay sheegeyso inay dhaanto sanadkii ka horreeyey. Laakiin waxay tilmaameysaa in kooxda Al-Shaaab ay sii xoojisay xiriirka ay leedahay kooxaha argagixisada caalamiga ah, sida Al-Qaacida, waxayna warbixintu sheegtay inay taasina, marka lagu biiriyo qodobbadii kale ee ay warbixintu kasoo hadashay, inay bohol qoto-dheer kasii tuuro yididiiladii laga qabay in xaaladda Somalia soo noolaato

Abdirahman Aynte

VOA Somali

Kulan balaaran oo ka dhacay Xurunta dowlada Hoose uuna soo qaban qabiyey Duqa degmada Bosaso Maxamud Beeldaaje Faarax ayaa loga hadlay Amniga iyo sidii aay u wada Shaqeyn lahayeen Dowlada Iyo Weliba Odayaasha Gobolka Bari, Kulanka ayaa waxa ugu horreyn ka hadlay Duqa degmada Isaga oo sheegay inu aad ugu bahan yahay wada shaqeynta Odayaasha iyo weliba Xoojinta Amniga inay kaalin libaax leh ka qataan

Nabadoon Cabdiqaadir Axmed Ibraahim oo ah Gudoomiyaha Nabadoonada Gobolka Bari oo kulanka ka hadlay ayaa sheegay in nabadoonada Gobolka bari diyaar u yahiin inay dowlada Hoose kala shaqeyan Amniga Magaalada

Cabdicasiis Maxamud Afguduud oo isaguna ka mid ah Nabadoonada Gobolka Bari ayaa halka ka sheegay inay ka Nabadoono ahan diyaar u yahiin inay dowlada Hoose iyo duqa cusub kala shaqeyan Amniga magaalada oo Maalmahan dambe u muuqda mid soo hagaagaya in kasta oo u guux badan jiro

La Taliyaha Madaxweynaha Ee dhanka Maamulka Barkhad Cali Salaax ayaa isaguna halka ka hadlay isaga oo ku booriyey Odayaasha Iyo Maamulka degmada intaaba in sii weyn loga wada shaqeyo Amniga Iyo kala dambeynta Magaalada Bosaso

Dhinac kale magaalada Garoowe Hoolka Shirarka ee Xurunta Gobolka Kulan balaaran ayaa isaguna Saaka ka dhacay, kaasi oo dhexmaray Maamulka Gobolka, Kan dowlada Hoose Iyo weliba Odayaasha Dhaqanka kulankan ayaa Gudoomiyaha Gobolka Nugaal Cabdi Cali Xirsi Qarjab ka hor sheegay Qodobo badan oo Amniga Iyo Degaanka lagu Ilaalin

Mr Cabdi Xirsi Qarjab ayaa sheegay ugu horreyn in aay Odayaasha ka codsan inay kala shaqeyan sidii loo joojin laha Xaalufinta degaanka iyo weliba In Odayaashu kala hawl galan sidii loo joojin laha Magaaleynta Dhulka Miyiga ah ee daaqsinta ku wanaagsan kuwas oo intaa laga jaro dhirta laga dhigayo Magaalo lagana qodayo Baraago Kuwa Biyaha ah

Sidoo kale Mr Qarjab ayaa halka ka sheegay Amar ah in an magaalada garoowe hada kadib aysan la dhex mari karin Shacbigu Qoryo iyo hub, isaga oo sheegay in Hubka magaalada la diiwan gelin doono qof aan Qorigisu u diiwan gashaneyna uusan la bixi karin magaalona la mari karin, Sidoo kale waxa u sheegay in Ciidamo gaar ah la sameeyey kuwasi oo ka shaqeya Amniga magaalada, Ilaaliyana Nabada Gelyada dadka iyo Weliba Mas’uuliyiinta Dowlada ee halkaasi Aadka u jooga

Gudoomiyaha Gobolka Nugaal ayaa sidoo kale kulanka ka sheegay in dadka Puntland ka baahin wararka beenta ah aay ka wantooban, hadii kale wax badan laga qaban doono, Isaga oo digniin halka uga diray Saxaafada Madaxa Banaan kuwasi oo iyagu intaa badan Tebiya Wararka Ruunta ku qotoma ee Puntland

Kulamadan Maanta ka kala dhacay Bosaso iyo Qardho ayaa ku soo beegmaya Xili degaanada Puntland aay ka jirto Xiisad Cooladeed oo ka dhalatay Xil ka Qaadistii Taliyahii hore ee PIS-ta Gen. Cismaan Diyaano

Yusufjournalist@yahoo.com

Dadwaynaha ku dhaqan xaafada Sheekh Madar ee dagmada Gacan libaax ee magaalada Hargeysa ayaa sheegay in ay khaatiyaan ka joogaan Ey farabadan oo xiliyada habeenkii weerar ku soo qaada dadka iyo duunyada

Sida uu sheegay Mooge Maxamed Liibaan oo ka mid ah odayaasha xaafada Sheekh Madar oo shalay xarunta Wargeyska Haatuf nagu soo booqday ayaa ka xog waramay dhibaatada ay Eydaasi ku hayaan xaafadaasi, isagoo intaa ku daray in habeenadan u danbeeyey ay tiroba dhaawacyo gaadhsiiyeen todoba qof iyo adhi faro badan oo ay ku cuneen xaafadaha Sheekh Madar iyo xaafada Daami ee dagmada Gacan Libaax

Ugu horayna Mooge Maxamed Liibaan isagoo ka waramay waxa uu yidhi “Eydaasi shalay (doraad) waxay weerar ku qaadeen xXaafada Sheekh Madar goobo ka mid ah waxaanay cuneen anigu intaan arkay afar qof oo anigu mid ka mid ah aan dhalay, xalay (Habeen hore) saacadihii danbana waxay cuneen laba qof, dadka ay dhaawaceen waa 7 qof khasaaraha kale ee ay geysteena waxa ka mid ah adhi badan iyo digaag farabadan oo xaafadahaa laga leeyahay. Bahalahaasi oo dad cun ah si waali ah oo fool xun ayey u laayeen dadka, markaan hadaba eegnay arinkaas ee odayaashii xaafadu isku yimaadeen waxaanu ogaanay Eydaasi inay yihiin kuwo xanuunsanaya oo waalan, dhibaatada ay gaysanayaana waa xad dhaaf” isagoo wali hadalkisii sii wata waxa uu intaa ku daray “Eydaasi waxay u socdaan raxan raxan oo xataa iyagiibaa is cunaya markay is cuneena ilaa Sheekh Madar ilaa Daami ay faafeen, markaa waxaanu codsanaynaa inay xukuumadu waxa ka qabato ama cidii kale ee wax ka qabanaysa ama wacyi galin laga sameeyo dhibaatada Eydaasi waalan si dadku uga taxadiraan markaa anagu shacib ahaan waanu qaylinay in badan markaa waxaa loo baahan yahay in eydaasi aan dad iyo duunyaba reebayn si dag dag ah wax looga qabto”

Eydan ayaa ku sii badanaysa xaafadaha ay ka kooban tahay caasimadu kuwaas oo intooda badani maalintii ka baxaan magaalada, balse habeenkii soo gala magaalada, kuwaas oo dadka ay qaniinaan ku keenaysa xanuuno halis

Xukumada Somaliland ayaa la sheegayaa in codsi u gudbisay Safiirka Ingiriiska u fadhiya Ethiopia, codsigan ayaa la filayaa in ay xidhiidho safar uu Madaxweyne Riyaale rabo in uu ku tago dalka Ingiriiska mudo ka hor inta aad doorashada lagu dhawaaqin. Waxaana la sheegayaa in Madaxweynahu ka codsaday safiirka in balamo looga qabto qaar ka mid ah masuuliyiinta dawlada Ingiriisaka, oo ka id yahay Wasiirka Arimaha Dibada Rt Hon David Miliband iyo masuuliyiin kale oo ka tirsan xukumada Labour Party ga

Hase yeeshee warar ay Somaliland.ORG heshay ayaa xaqiijinaya in Safiirku u sheegay madaxweyne Riyaale in wakhtigan xaadirka ah aanay munaasib ahayn socdaalkaasi. Waxaanu Safiirku u sheegay in arinta iminka hortaala madaxweynahu Somaliland tahay in doorashadaa Somaliland aanay mar danbe dib u dhicin. Safarka socdaalkana dib llogu dhigo doorashada ka dib. Wakhtigaas oo dawlada Ingiriisku si official ah ugu soo marti qaadi doonto dalkeeda madaxweynaha markaa ku guuleesta doorashada Somaliland. Balse waxa madaxweynaha u sheegeen in hadii uu rabo ku iman karo safar shakhsiyadeed, balse markaa aanu la kulmeen wax masuuliyiin ah. Arintaas uu u cuntami wayday madaxweynaha. Maadaama safarkan socdaalka Riyaale la filayay in uu la xidhiidho sidii dar dar loogu galin lahaa olalaha Xisbiga UDUB ee dibada. Isla markaana loogu dhaq dhaqi lahaa socdaalkii Gudoomiyaha Xisbiga KULMIYE iyo Xoghayaha Arimaha Dibaade ku tageen Maraykanka, ee ay kula kulmeen madax ka tirsan dalka Maraykanka.

Jawaabta Safiirka Ingiriiska ayaa la sheegayaa in uu ka cadhooday Madaxweynahu, lamana garanayo in madaxweynahu goostay in uu iska yimaado Ingiriika si shakhsiyadeed iyo in uu baajiyo socdaalkiisa.

Dareenkan dhoofida socdaalka madaxweynaha ayaa la filayaa in uu dhaliyay, ka dib markii madaxtooyada ka cadhoodeen baahinta xaflado aan kala go lahayn oo dhawaanahan Xisbiga KULMIYE ku qabsanayeen wadanka UK. Kuwaas oo si toosa looga sii daynayay saxaafada Somaliland ee dalkii.

Waxaana arintaasi niyad jab iyo calool xumo ku beertay taageerayaashii iyo masuuliyiintii Xisbiga UDUB iyo xukumada, kuwaas oo aad moodo in ay markii ugu horeesay ay arkeen sawirka dhabta ah, ee cabiraya dareenka qurbajoogu ka qabo Xukumada Riyaale, halkaasina uga cadaatay in qurbajoogii dibadu rabaan isbedel.

Xisbiga Kulmiye ayaa isagu olale balaadhan ka wada diabadaha, waxaana mudooyinkan danbe iska soo daba dhacaya xaflado jaaliyadaha Somaliland ee dibaduhu dhaqaale ugu ururinayaan Xisbiga KULMIYE. Hore ayaa madaxweyne Riyaale ugu dhaliilay qurbajooga in ay iska daayaan lacagta ay siiyaan Xisbiyada mucaaridka ee UCID iyo KULMIYE. Waxaana dhacday in hadalkaa madaxweynahu ka cadhaysiiyay shacabkii qurbajooga ee dibada, waxaana la filayaa in xafladahan dhaqaale ururintu jawaab u tahay hadalkaas hore uga soo yeedhay Madaxweyne Riyaale

Somaliland.ORG
Addis, Ethiopia

Khilaafka ka dhashay Xil ka qaadistii Cabdiraxmaan Faroole ku Sameeyey Taliyahii Ciidanka Sirdoonka Ee PIS-ta ayaa noqotay mid Sameyn weyn ku yeelata Dowlada Puntland, iyada oo Khilaafka u Xiligan gaaray Heer Madaxweynaha Iyo Weliba Taliyahii hore ee Xilka laga qaday Gen Cismaan Diyaano loga waco magaalada Addis Ababa ee Xurunta Dalka Ethiopia

Sarkaal sare oo ka tirsan Safaarada Mareykanka Ee Addis Ababa oo lagu magacaabo Dr Tulinabo Mushingi ayaa la sheegay inu Khadka Telfoonka kula soo Xiriiray Madaxweynaha Iyo Cismaan Diyaano Maalinimadii Shalay uuna u sheegay in Xiisad ka dhalata Puntland aysan Mareykanku u dooneyn Xiligan isla markana waxa u ugu baaqay Madaxweynaha inu dib ulaa noqdo Wareegtadii Lambarkeedu aha Lr.27 Taariikhdeeduna Aheyd 12. March. 2010, Sii degdeg ahna aay labadoodu ku soo galan Magaalada Addis Ababa, Sii Safaaradu ugu sameyso Dhex dhexaadin, Dad ku dhow dhow Labada nin oo la hadlay Somalifans Online ayaa sheegay in Cadadis weyn lagu saaray Labada Mas’uul in aysan wax dagaal ah ka ridin Maamul Goboleedka Puntland

Waxana la filaya in Arrintaasi Aay Dowlada Mareykanka Iyo Weliba Ethiopia ka sameyn doonan Dhexdhexaadin iyo weliba inay labada nin ku qanciyaan In Sii Nabad ah Xaaladu ku dhamaato

Dhexdhexaadinta Iyo Safaarada labada nin ugu Ambabaxi doonan Addis Ababa ayaa la aqoon Natijada ka dhalan doonta iyo weliba waxa ka soo bixi doona kulan dhexmara labadooda oo la sheegay in Xaaladoodu aay aad u Xumatay, Ayna sii weyn isagu Hanjabeen

Diyaano Ayaa shalay Waxa garoonka Bosaso u soo fariistay Labad Diyaaradood oo aan la aqoon waxay sideen, Waxana Garoonka laga mamnucay Shaqaalah Iyo weliba Askaartii Ilaalada aheyd inay Eegan Qalabka u soo degayey Ciidanka PIS-ta, Sidoo kale Faroole ayaa Rasaastii sii weyn uga dhameeyey Suuqyada PL, Iyada oo aan wax Rasaas ah Xiligan aysan oolin Suuqyada Cirtoogtayaal loo yaqano ee ku yaala Magaaloyiinka Bosaso Iyo Gaalkacayo kuwas oo Faroole sii weyn Rasaastii talay u Iibsaday iyada oo labada dhinac isku qalab Urursan, balse waxa la filaya in Dhex dhexaadintan aay wax badan ka bedeli doonto Xaalada jirta

Marka hore waxan Salamaya Saxaafada an ka Eexan Codka Muwadiniinta, una taagan bulshada Somaliland waxa maqal kan an cod dheer ugu jeedinayaa aniga iyo Ummada ila fakarka ahba anu leenahay dadka Taariikhda qorayaa ee Somaliland in ay ka feejignadan ka baran dag la’aanta iyo kala dhantaalka Taariikhda Umadan. waxa la wada Og yahay in la qorayo Buugg aad u fara badan oo la Maalgalinayo sidii loo soo sari lahana

Takale waxan ka digayaa Anoo Muwaadina, in an Taariikhda qorka looga faa’iidaysan, nidaam Siyaasiya hadii dadka wax qora oo doonaya in ay qoraan buug ka hadlaysa nidamka Taarikhiga ah, ee wadankan.waxa dhici doonta in gobal waliba Taarikh bunbuunis leh, layimado oo markaa uu dhaco tarikh khal khal timaado sharaf dhac ku timaada dadka wax qora, taas oo xajiimayn ku noqondoonta dadka dacada ka ah Taariikh qorka wadanka iyo wadanka oo yeelan waya Taariikh cama oo la isku racsanyahay wayo kooxdii Siyaad bare la Shaqayn jirtay ma oga la Taariikh xusaysa xasuuqii dhacay iyo halgankii SNM-ba, waana nasiib daro hadii Taariikhda la qorayaa ay gacanta u gasho dad waxii dhacay diciif ka dhigaya, halgankii SNM iyo xasuustii xasuuqii umadan loo gaystay 1982 ilaa dhamadkii 1990 Umad kastaa kama maranto dad ama koox ururisa oo raadisa Taariikhdooda socota iyo radraca marba jiilka gudba

Hadaba waxa jira oo mihiim ah in qofka qoraaga ah waa muraayad tusale aduunka oo dhan dad baa wax ka qoray xitaa waxay samayn jireen in ay buuro dhan jafaan oo qoraan si ay uga sameeyaan tariikh qoomam ka danbe ama jiilka danbe uga helo Taariikh saxa oo la tix raaco hadana qof maraykan jooga baa wadankaba hargaysa qayb ka mida ka Sheekeeyanaya markaasa buugaag an suugnayn loo dabacayaa yada oo an heer qaran looga tashan oo aduunka la tusayaa taas waxa ka daran iyada oo qoraagu Teegarsanayahay Siyasad ama hadaf Siyasadeed oo An ahayn Siyasad qoto dheer oo umad Taariikdeed wajihi karta taas oo qoraagu racsanyahay xusbi ama ama cid Siyasad u taagan qoragana waxa ka xarana in uu ku milmo Siyasad dhow oo is badali karta seeTariikhda waxa la dalacdaa kumanan sano. maha in la xumeeyo milgaa iyo habsamida qorayaasha see waxa soo baxay Sida fanka iyo heesa laka la boobay in Tariikhhana la kala boobo, taasi waa arin aad u xun oo keenaysa hoos udhac qaran, hadaba sifaha qoraaga ama koox wax qorata iyo qofka isu taaga in uu noqdo qoraa wacan oo tariikheed waxa fiican in uu yeesho sifaha dadka dunidan wax ka qoray , hadaba dad ka tariikhda qoraa waa dad cilmi leh waa dad an ku milmin Siyasada iyo Asxaabta waa dad an ku dhaqmin qaab qabiil waa dad Aaminsan in ay ahaadaan murayad dad ka wax u iftiimisa ama ilays u noqota jiilka soo socda iyo kuwa joogaba markaa mana ku dhaqmaan gobalaysi iyo xajo gobaleed, ee qofka isu taaga ama isku calamadiya in uu tariikh qorayaa waa in uu himiladiisu ka wayna taahan yari iyo cid saacid mana socoto Taariikh an dhab ahayn way jirtaa wax badan oo aduunka ka dhacay in qof iyo magalo wax anay la iman ama an looga baran qoraa eexanaya ama dhan eegayaa uu ka reebo Taariikh beena wana wax yaaba casrigan diciifshay Taariikha wadama badan oo ay ugu horayso somaliyada kala dhaqaaqday hada ee qabiil kastaa iyo magaala kastaa doonayso Taariikh anay lahayn waxana waxa sababay ama keenay hanyarida dadka buugta qora qarkood. oo si diciifa ama hanyar u fakara, qoraga wacan ama kooxda qorayada ah ee sifaa wacan waxa lagu gartaa ama ay ku hamiyaan si loo xuso tariikhdooda waxanay la yimadan wax bulshadu ka aqbasho oo indhaha dadka soo jiita wayeel iyo dhalinyaro aqoon yahan iyo arday siyasiyin iyo shacaba hadaba hada waxa badalay buug fara badan oo qar soo socdan muuran badana keeni doonan oo wadamada Yurub iyo Americaba lagu qorayo waxa qudha ee la sixikaraa waa hada, Taariikhda qolyaa wax qorayaa waxa u fiican in ay si buuxda marka hore u wada maran gobalada iyo dagmooyinka si ay wax badan u ogaadan dad aad u badana in ay waraystaan ilaa kuwa xoola la jooga waxay og yihiin dhacdooyinkii snm iyo dagaladii lala galay siyad bare iyo dhibkii wadanku so maray talo kooban waa in dadka Taariikhda cusub Somaliland diyarinayaa ay ahaadan aqoon yahano an ku suntanayn la lush ama sife tageero Siyaasiya oo hada jirta ee uu qoraagu ka duula nidaam dacada oo ka runsheegaya wax yaba dhacay xog buuxdana ka hayo,waa in anay noqon aqoonyahano ku milma siyaysada is badlka badan ee laga dhaxlay buuqa iyo aflagadooyinka la bartay intay nu yeelanay sadexda xisbi ee somaliland. kooxdii wax qoraysaa waa in ay soo maran gobalkasta iyo dagma kasta yaga oo qadarinaya umada oo dhan waxa soo socda iyo waxii tagayba u danaynaya umada oodhan gobalkastana xusaya tariikhdiisa iyo halgamayaa shiisa,dadkuna waa in ay u cayinaa dan cida ama qofka Taariikh qorayaa, hadii nin buug qaldan soo saro mid kalena mid uu u arko sax soo saro waxa diciifaysa Taariikhda oo muran galaysa,wana in heer qaran marka wax la qorayo loo fasiraa oo loo ogaada tv iyo jarad ka madax banaan

Si khilafyada loo sameeyay Taariikhda u yara to wana in tixgalin ta tarikhdana loo sinada si cadalad leh dadka wax la waydiinyaa xitaa yan loo kala Eexan Tuusale maha in Taariikhda wadankaba la waydiiya Wasiir faqash ahaa waa idha beel waxaas oo kale Somalilad yan laga idha tirin nidamka Taariikh qorka ama Xasuus qorka Ummadan

Wabilahi Towfiiq

Saleebaan Maxamuud Dhiidhi

Guddoomiyaha golaha fulinta ee Ururka Ahlu Sunn isku magacowday Maxamed Yusuf Xeefoow ayaa sheegay in uusan waxba ka ogeyn Saxiixina wax Heshiis ah oo dhexmaray Dowladda iyo kooxda Ahlu Sunna

Kadib markii maalintii maanta ay dalka Itoobiya Heshiis awood qaybsi ah ku gaareen Dowlada Awooda daran iyo Kooxda Ahlu Sunna ee lagu xanto inay u Adeegto Itoobiya ayaa waxaa qaarka mida Saxaafada Somalida lagu soo qoray in uu dhinaca Ahlu Sunna u saxiixay Heshiiska, Guddoomiyaha golaha fulinta Maxamed Yuusuf Xeefoow isagoo arrinkaasina si weyn u beeniyey Sheegayna in uusan wax shaqo ah ku laheyn Heshiiskaasi uusana saxiixin Aqoonsaneyna waxa halkaasi ka soo baxay

Yuusuf Xeefoow oo qaar ka mid ah saxaafada magaalada Guriceel la hadlayey kadib markii uu maqlay in qaarka mid ah saxaafada Somalida ee aan waxba hubsan lagu soo qoray in uu Heshiiska Itoobiya ka qeyb galay uuna isagu saxiixay dhinaca Ahlu Sunna waxa uu sheeciyey in uusan arinkaasi wax shaqo ah ku laheyn wax uu saxiixayna aysan jirin uuna si weyn uga soo horjeedo waxa Heshiiska loogu yeeray ee halkaasi ka dhacay.

Guddoomiyaha golaha fulinta Ahlu Sunna ayaa sheegay in lagu been abuurtay uusan shaqo ku laheyn waxa halkaasi ka dhacay ”Horay ayaana uga hadal nay oo markii kooxda Macalin Maxamuud Xasan ay noogu yimaadeen GuriCeel ayaan u sheegnay in aynaan wax shaqo ah ku laheyn arrinkaasi marka magaranayo sababta ku kaliftay qaarka mid ah saxaafada Somalidu in ay iga been abuuraan laakiin waxaan u sheegayaa in aan la xisaabtami doono kooxahaaasi beenta caadeystey” Ayuu yiri Maxamed Yusuf Xeefoow

”Anigu waxaan ahay Mas’uulka ugu sareeya Gudiga fulinta Ahlu Sunna, Waxana Idiin Cadeynaya in kuwa dowlada sheegta iyo kuwa kaleba ee ka soo horjeeda in Dagaal naga Dhaxeeyo, mana dhaceyso in aan qaarna la dagaalano qaarna la heshiiyo suuro galmaahan kooxaha Itoobiya joogaana ma metalaan Ahlu sunna” Ayuu si caro leh u yiri Xeefoow

Xeefow oo hadalkisi Sii wota ayaa yiri ”Gudiga Fulinta iyo Gudiga Shuuradu waxba kama oga waxa ka socda Itoobiya sidaasi awgeed waxey utaalaa kooxdii soo Saxiixday iyagaa laga rabaa in ay meel geeyaan oo meel mariyaan waxa ay soo saxiiseen”

Maxamed Yusuf Xeefoow ayaa isagu ka mid ah horjoogayaasha Maleyshiyaadka Khabuura galeenka ee sida weyn uga soo Horjeeda Qorshaha uu horboodayo Macalin Maxamud Sheikh Xasan oo isagu hurmuud u ah Shirka maanta lagu Saxiixay Dalka Itoobiya

Cali Yarre

Cyarre@hotmail.com

Wararka Ka imanaya Magaalada Ceerigaabo Ee Xurunta Gobolka Sanaag ayaa sheegaya In  Saddex Nin lagu dilay Labo kalena lagu dhaawacay meel wax yar u jirta degaanka Tuulada Tooraboora, Dadkan ayaa la sheegay inay Woteen gaari nooca iskarogo nooca Somalidu u taqano ah iyaga oo ka doontay Meel banaanka ka ah Tuulada Niis kuwa Guryaha lagu dhiso ah, Waxana dadkan la sheegay inay dileen Dabley hubeysan oo ka timid dhinaca Degaanka Sarmaanyo ee Gobolka Sanaag

Tuulada Toorabooro ayaa ah meel la Aasasay labo Sano ka hor waxana aay ku taala Intaa u dhaxeysa Tuulada Qol Iyo Degmada Sarmaanyo, waxana shilkan u dhacay Sidaa Somalifans Online u sheegay Taliye ka tirsan Ciidanka Jamhuuriyada Somaliland ee Ku Sugan magaalada Ceerigaabo Maalinimadii Sabtida ee la soo dhaafay

Dilka raggan ayaa lala xiriirin inu Salka ku hayo Aano Qabiil, Waxana Jira warar sheegaya in Xaaladu aad u kacsan tahay iyada oo laga dareemayo degaanada Dhahar, Xingaloo Iyo weliba Baran Abaabul iyo Hub Urursi, Waxana weli muuqan in Odayaal ku dhex jira arrinta sii loo Xaliyo Xiisadan

Ma’aha markii ugu horreysay ee Beelahan oo ka soo kala jeeda Dhulbahante Iyo Warsengeli aay dirir Iyo Dagaalo dhumalaysi ah dhexmaran

Kadib Muddo yar oo u ku xayirna magaalada Qardho ayuu Col Cali Maxamed Yusuf Biinge Taliyaha Cusub ee PIA & PSF waxa uu u soo dhaqaaqay dhanka magaalada Bosaso ee Xurunta Gobolka Bari, Intaa uusan ka soo dhaqaaqin magaalada Qardho ayaa waxa muran iyo Is jiid jiid in muddo ah socday Taliyaha Ilaaladii la socotay Iyo weliba Ciidanka Isbaarada Magaalada laga soo galo kuwasi oo Taliyaha markii hore ka hor joogsaday inu galo

Taliye Biinge ayaa la sheegay inu wotay 2 gaari oo mid ka mid ah yahay gawaarida dagaalka, halka kan kalena uu ahaa nooca Somalidu u taqaan Mark 2

Taliyaha ayaa waxaa ilaalinayey Ciidamo uu wato Taliyaha Ciidanka Birmadka Puntland Col. Cabdirisaaq Gantaal, kuwaas oo sida aanu wararka ku helayno ay sheegayaan in lagu amray in uu si nabad ah ku geeyan Guriga uu Bosaso ka degan yahay Wasiirka Amniga Gen. Yusuf Axmed Kheyr, Waxana lagu woda in caawa Xili dambe u gudaha u galo magaalada Bosaso oo iyadu Maalmahanba ah mid dhiilo cooladeed aay ka jirto

Sidoo kale Faroole Ayaa Cabdirisaaq Gantaal u Xil saaray arrinta Xil wareejinta Cismaan Diyaano, Isaga oo ku amray inu Xilka ninkaasi sii degdeg ah uga wareejiyo isla markana u Xilka ku wareejiyo Biinge, Waxa dad badan suugi doonan bal arrintu sidaa aay noqoto Maalmaha Soo Socda

Dawlada Federaalka KMG ah ee Somaliy iyo Kooxda Ahlu Sunnah Wal Jameeca oo iyadu ka Talisa degaano ka mid ah Gobolada Dhexe ee Dalka Somaliya ayaa qalinka ku duugay Heshiis, Waxana Heshiiskan lagu kala saxiixay Xurunta EU-da Ee magaalada Addis Ababa Dhegeyso

Labada Dhinac oo iyagu Maalmahanba Shirar uga socdeen magaalada Addis Ababa ayaa ugu dambeyntii Heshiiska maanta Qalinka ku duugay, Waxana Heshiiska la sheegay in sii weyn logu cadaadiyey labada dhinac inay Saxiixan, Kooxda Ahlu Sunna waxa u saxiixay Heshiiskan Madaxa gudiga fulinta Maxamad Yusuf Xaafow, Dhinac Dowladna waxa u Saxiixay Shariif Xasan Sheekh Aaden Wasiirka Maaliyada, Iyada oo Sidoo kalena aay Munaasibada goob joog ka ahayeen Ra’iisal Wasaare Cumar Cabdirashiid Iyo weliba Maxamud Macalin Xasan oo ah Gudoomiyaha Guud ee Ahlu Sunna-da Gobolada Dhexe

Kadib Markii Heshiiska la saxiixay Ayaa Wasiirka Maaliyadda Shariif Xasan Sheekh Aaden oo dowladda u saxiixay heshiiskaasi u Idaacada VOA-da Laanta Afka Somaliga u Sheegay in heshiikaasi yahay mid Somaliya dhibaatada ka saari doono Sidaa u hadalka u dhigay, isla markaana ay si wadajir ah iyaga iyo Ahlu Sunna uga soo wada horjeesan doonaan Alshabaab

Shariif Xasan wuxuu sheegay in lagu heshiisyay in awood la qeybsado oo Ahlu Sunna xubno ka tirsan aay Golaha Wasiirada wax ka heli doonan

Wasiirka Maaliyadu wuxuu beeniyay inay jiraan kooxo kale oo ka tirsan Ahlu Sunna oo diidan heshiiskan, Sidoo kale Wasiirka Maaliyadu waxa u sheegay in Dowlad Ethiopia ay Heshiiskan qeyb libaax leh ka qadatay

Afhayeenka Ahlu Sunna ee Qaarada Yurub Maxamed Xuseen Awliyo ayaa isaguna dhankiisa waxa u Sheegay in heshiiskan u yahay mid lagu mideyn cududa iyo awooda dowlada iyo Ahlu Suna, isla markana aay noqdan doonan iyaga iyo Dowladu Hal Awood oo iska difaaca Cadowga sidaa u sheegay

Awliyo ayaa sidoo kale sheegay in Heshiiska la filayey inu dhaco Jimacdii la soo dhaafay balse uu baaqday, Sidoo kale waxa u qiray in Isaga laftigiisa lagu Xiray Hotel Hilton oo aay degan yahiin, Waxan u ku sheegay Sababaha loo xiray Khilaaf soo kala dhex galay dhinacooda in kasta oo aay markii dambe ku guuleysteen Xaalintiisa

Waraysi Wasiirka Maaliyada Iyo Afhayeenka Ahlu Sunna Ee Qarada Yurub 

In kasta Oo Ahlu Sunna sheegtay in Khilaaf uusan hada ku dhex jirin iyaga hadana waxa jira warar sheegaya in Xubno badan oo ka tirsan Ahlu Sunna Heshiiskan diidan yahiin

Heshiiskan ayaa aha mid aay dabada ka riixeyso Dowlada Ethiopia oo garab ka heleysa Eu-da

Heshiiska Ahlu Sunna Iyo Dowlada ku dhexmaray Addis Ababa ayaa haddaba dad badan Suugi doonan bal sidaa u dhaqan galo iyo waxa u ku soo kordhiyo Xaalada Murugsan ee Dalka Somaliya ….

Wasiirka Caddaalada Somaliland Axmed Xasan Cali (Casoowe), ayaa jawaab ka bixiyay warbixin guddiga Caddaalada ee golaha Wakiilladu soosaareen oo ka dayrisay xaalada nololeed ee maxaabiista iyo xabsiyada dalka

Warbixin sagaal bog ka kooban oo guddiga Caddaalada, Garsoor iyo Xuquuqal-insaanka goluhu doraad u gudbiyeen golaha Wakiilada, waxay ku sheegeen inay duruufo adag ku nool yihiin inka badan 1300 oo maxbuus oo ku jira xabsiyada Berbera, Mandheera iyo Gabiley, kuwaasoo intooda badani u xidhan yihiin guddiga nabadgelyada Somaliland.

Hase yeeshee, Wasiirka Caddaalada Axmed Xasan Cali (Casoowe) oo uu xalay isagoo ku sugan magaalada Laascaanood khadka Telefoonka waraysi dheer kula yeeshay Wargeyska Ogaal, waxa uu qiray in aanu furnayn xabsiga wayn ee Hargeysa oo uu hore xadhiga uga jaray, wuxuuna sheegay in guddiyada nabadgelyada dalku sharci yihiin, isla markaana Garsoorka ka fududeeyeen hawlo culayskooda leh. Waraysigaas oo uu sidoo kale kaga hadlay duruufta xabsiyada dalka, waxyaabaha uga qorshaysan, sharciyada guddiga nabadgelyada iyo xukunkooda iyo qodobo kale, waxa uu u dhacay sidan;

S: Wasiir, Xabsiga Hargeysa oo aad hore u sheegtay inaad furteen, guddiga Caddaalada golaha Wakiilladu waxay sheegeen in aanu furnayn oo weli laga shaqaynayo, sidee bay arrintaasi u dhacay?

J: Walaahi, Xabsigu inta badan wuu iska dhamaaye, waxyaabo yar yar oo dhamaystir ah uun baa markii dambe soo baxay oo ciidanka Asluubtuna yidhaahdeen hawlahaa yaryar hala dhamaystiro, taasna waa la wadaa.

S: Waxa jira Maxaabiis ay guddigu xaaladooda nololeed ka dayriyeen oo ku jira xabsiyada ay booqdeen ee Mandheera, Berbera iyo Gabiley, taas maxaad ka odhan lahayd?

J: Horta duruufo way jiraan oo lama dafirayo, wadanka oo dhan baanay ka jiraan, xabsiyaduna wadanka uun bay la mid yihiin. Laakii, anagu Wasaarad ahaan, ciidan ahaan iyo Xukuumad ahaanba, waxaanu u samaynay (maxaabiista) meelo caafimaad, nin dhakhtar ahina wuu qaabilsan yahay, xaga raashinka waa looga dedaalay, laakiin duruufaha dalka ka jira uun bay qaybtooda ka noqonayaan.

S: Wasiir, guddiga Caddaalada ee golaha Wakiilladu waxay sheegeen in hay’adda UNDP joojisay raashino ay siin jirtay xabsiyada dalka qaarkood, taasi maxaad kala socotaa?

J: Waxa weeye; waxoogaa raashin ah bay siin jireen maxaabiistii laga qaaday xabsiga Hargeysa (markii la dumiyay), iyagana (UNDP) aad bay culays ugu ahayd oo had iyo jeer way ka hadli jireen, laakiin markii u dambaysay UNODC ayay yidhaahdeen waanu ku wareejinay hawshii xabsiyada oo dhan….

S: Markaa hay’addaasi xagay geysaa raashinka xabsiyada loogu talogalay?

J: Runtii, hay’adaasi wadankana way soo degaysaa, wufuudina way nooga timi. Markaa weli heshiis rasmi ah oo aanu la galay oo…Laakiin, qolada UNDP iyaga ayay iska saareen.

S: Warbixinta guddiga waxa ku jiray maxaabiis badan oo guddiga nabadgelyadu xukumeen iyo kuwo waqtigii xukunku ka dhamaaday oo weli ku jira xabsiyada, bal taas ka waran?

J: Arrinta guddiga nabadgelyadu waa muran iska taagnaa oo wadanka iyo qaranka ah weeye, waana muran taagnaa oo aanu awalba ka warhaynay oo ahaa guddiga nabadgelyadu waa hay’ad sharci ah iyo dad ka soo horjeeda. Markaa weli way socotaa hawshoodu, xabsiyadana hadda waxa noogu daran xabsiga Burco oo gaboobay oo duruufo aad u adagi ka jiraan, gaar ahaan xaga dhismaha, nadaafada iyo musqulaha, xabsigaas baana muhiimada koowaad noo ah in wax laga qabto. Tixgelinta labaad, waxa noogu jira xabsiga Laascaanood oo hadda aanu miisaaniyada ugu darnay lacag lagu dayactiro. Sidoo kale, waxa isna noo socda xabsigii Carruurta ee dhaqan-celinta ee Mijacaseeye oo dhismihiisu gebogebo yahay, waxaananu rejaynaynaa in aanu sannadkan furno.

S: Guddigu waxay sheegeen in xabsiga degmada Gabiley aanu dayr lahayn. Markaa sidee baa loogu aaminayaa maxaabiista ku jirta, maadaama aanu dayr lahayn?

J: Ma waa banaan bay leeyihiin?. Waxa weeye, xabsigaas dad badana waa lagu hayaa, in badana wuu furnaa, waana u baahan yahay in wax laga qabto, laakiin wax khatar ahi kama taagna.

S: Adigoo Wasiirka Caddaalada Somaliland ah, ma raali baad ka tahay muwaadiniinta guddiga nabadgelyadu xukumaan ee muddada dheer xabsiyada dalka ku jira?

J: Dee anigu Somaliland-na waan ahay, Xukuumaddana waan ka tirsanahay.

S: Taas macnaheedu ma inaad raali ku tahay talooyinka guddiga nabadgelyada?

J: Xukuumadda ayaaban ka tirsanahayoo, anagu mawqifka aanu taaganahay waxa weeyaan in guddiyadaa nabadgelyadu ay sharci dalku leeyahay ku shaqeeyaan oo la yidhaahdo Public order law (xeerka nabadgelyada guud), mar horena Jaamacadda Hargeysa ayaa dood ka qabatay oo isugu keentay aqoonyahanada dalka, dawladda, mucaaradka iyo cid kasta, codkiina waxa helay in sharcigaas loo baahan yahay xilligan ay Somaliland ku jirto. Runtii sharcigaas siyaasadna looma adeegsado, waana arrimo gaar ah oo aad is odhanayso waaba lagama maarmaan oo Garsoorka wareerin lahaa baana xeerkaa loo isticmaalaa. Markaa Xukuumaddaan ka tirsanahayoo, Xukuumaddana mawqifkeedu waa kaas oo inuu sharci dalka ka yahay baa loo haystaa.

S: Markaa waxaad leedahay hawlo waaxda Garsoorka u yaalay baabay naga fududeeyaan guddiga nabadgelyadu?

J: Haa. Waxa weeye; qaab-dhismeedka bulshada Somaliland u dhisan tahay ee qabiilka ah, mararka qaarkood waxa dhacda in arrimaha khilaafkan wareeriyay dalka ee khilaafka dhulka ee Garsoor, nabadgelyada iyo cid walba wareeriyay – waxa dhacda in habeen Iska-rogo (baabuurta agabta dhismaha guryaha loo adeegsado) dhagax dhigto, habeen dhisme la bilaabo. Markaa guddiga nabadgelyadu go’aamo ayay ku soosaaraan sharcigaa, iyagoo adeegsanaya awoodooda. Tusaale ahaa; in Iska-rogo aanay habeen dhagax dhigi karin, habeen dhisme la bilaabi karin, waxyaabahaas baana ka mid ah waxyaabaha wareegtada guddiga nabadgelyada lagu soo saaro. Waxa kale oo ka mid ah; marka Ciidaha oo kale waxyaabaha qarka ee caruurta laga iibiyo in aan ganacsi loo keeni karin iyo arrimo badan oo caynkaas ah oo dan loo arko ayaa lagu fuliyaa xeerka.

S: Wasiir; maxaa balanqaad ah ee aad u samaynaysaa maxaabiista xaaladooda laga dayriyay?

J: Xukuumad ahaan, anagoo talooyinkaa guddiga Baarlamaanka qaadanayna oo wadashaqayni naga dhexayso, maxaabiista dhinaca raashinka dawladdu waxay u kordhisay 250%sannadkii hore, markaa xagaa way ka fiican yihiin.

Tusaale ahaa; qof baa ku odhanaya xuquuqdii baad ku gafteen oo xabsigu nal (koronto/laydh) ma leh!!. Waa run oo waanu ognahay oo nal ma leh, laakiin duruufahaa dalka ka jira ayay qaybtooda ka yihiin. Laakiin, Xukuumad ahaan waa u sii dedaalaynaa, waayo qofka haddii la xidho oo xorriyadiisa laga qaado in xuquuqdiisa la ilaaliyo weeye, aadna loo dhawro, sababto ah bulshada nugul buu ku jiraa ee u baahan in aad dhawro, sidaas baananu kaga shaqaynaa.

S: Ka waran xabsiga loogu talogalay 100 maxbuus, imikana ay ku jiraan ilaa 250 qof oo maxaabiis ahi, taas maxaad ka qabanaysaan?

J: Waanu wadnaa, waana barnaamij noo socda in aanu wax ka qabano xabsiyada buux-dhaafaya, waayo xabsiyada dalka xilliyo xaddi dadku yaraayeen baa la dhisay, dhibaatadaasna waanu dareensanahay, waana tii keentay in xabsiga Hargeysa la dumiyo, ka Mandheera la balaadhiyo. Markaa waa barnaamij noo socda, laakiin marba awooda inta aanu talaabsan karo ayaanu talaabsanaynaa, waananu dareensanahay in xabsiyada dadkii loogu talogalay kuwo ka badani ku xidhan yihiin.

S: Adigoo Wasiirka Caddaalada ah, waa sidee dareenkaaga ku saabsan in dad muwaadiniin ah oo xilligii xukunku ka dhamaaday weli ku jiraan xabsiyada cidhiidhiga ah ee dalka?

J: Maba jiraan baan ku leeyahay. Qofka markuu xabsigu ka dhamaado waa la sii daayaa, ciidanka Asluubtuna kuma sii hayaan.

S: Kuwa muddada dheer rumaan ahaan u xidhan maxaad ka odhan lahayd?

J: Xataa taas lafteeda, anigu waxaan ogahay laba/saddex kiis oo ku saabsan dad dil loo haysto oo iyagu nabadgelyadooda dartoodba meesha ugu jira, hadda ka horna waxa dhacday in sidaas oo kale mudda dheer u xidhnaa oo aanay Maxkamaddina xukumin oo xuquuqal-insaanka (hay’adda u dooda) iyo cid waliba aad looga hadlay oo markii la soo daayay isla maalintiiba suuqa lagu toogtay. Markaa kiisas yar oo caynkaas ahi way jiraan oo la xidhiidha in la caddayn kari waayay dilka noocaas ah oo nabadgelyada guudna khalkhal gelinaya, laakiin maaha wax caado u ah. waxa weey; dadku Maxkamaddo ayay u xidhan yihiin, Maxkamad walibana way taqaanaa dadka u xidhan, ciidanka Asluubtuna todobaad walba warbixin buu siiyaa inta maxbuus ee lo ohayo. Markaa hawshaasi way socotaa, haddii ay 100% sax noqon waydana, anigu waxaan is leeyahay mustawe xun kuma socoto.

S: Hadda muddo ayaad Laascaanood ku sugan tahay, markaa mala odhan karaa daryeelkii maxaabiista waxaad kaga mashquushay socdaalkaas iyo arrimo siyaasadeed?

J: Haa – labada xilba waanu haynaa oo xilka siyaasaddana waanu haynaa, xilka Wasaaraddana waanu haynaa, wasaaradduhuna qaab-dhismeed bay leeyihiin oo wasiir kuxigeen baa jira, Agaasime guud baa jira, maxaabiista oo kale markaad ka hadashana ciidanka Asluubta ayaa jira oo gacanta ku haya. Markaa hawluhu qof isuma taagaan, xilka siyaasaddana waanu haynaa oo Xukuumad ahaan masuul baanu ka nahay, hawlihii fulinta ee dalkana masuul baanu ka nahay, markaa labadaba waa la isku wadayaa.

S: Wasiir; maadaama xabsiyada dalka duruufo noocaas ahi a jiraan, ma u aragtaa inay tahay hawl Wasaaraddaadu gabtay oo aad muwaadiniinta ka raaligelinayso?

J: Mayee, walaahi waxaan is leeyahay waad dedaasheen marka la eego duruufaha iyo xaalada Somaliland ku sugan tahay, ciidanka Asluubtuna waxaan qabaa inay aad u dedaaleen, waanan u amaanayaa duruufahaa ay ku hayaan maxaabiista. Dhaliilo way iman karaan, laakiin isma lihi waad gabteen hawshii, waxaananu is leenahay waad dedaalaysaan.

Wargeyska Ogaal

Siyaasiga Bille Maxamud Qaboowsade ayaa la sheegay inu dhumalaysi ku jiro Caawa kadib markii Amar ka soo baxay Guddiga Nabadgelyada Gobolka Bari lagu Amray in laa soo xiro Bille, Warkan ayaa waxa Somalifans Online u Xaqiijiyey mid ka mid ah Saraakiisha Ciidanka Booliska Magaalada Bosaso oo ka gaabsaday in magaciisa la xuso, Isaga oo ino sheegay in Bille Qabowsade Sacaadaha soo socda Xabsiga aay u taxaabi doonan Xiligana aay ku raad joogan halka uu ku dhumalaysan

Bille ayaa lagu Eedeyn inu faafiyey Warar been abuur ah oo ka dhan ah Dowlada Puntland, Iyo inu Sidoo kale Idaacada VOA maanta ka sii daayey Warar aan loga boggin Xurunta Madaxtooyada ee Faroole

In kasta oo Aan la aqoon halka u ku sugan yahay Bille xiligan madama u ka baxsaday Gurigiisa, ayaa hadana waxa jira warar sheegaya inu Caawa u galay Ciidanka PIS-ta kuwasi oo u weydiistay Magangalyo madama u ka mid yahay ragga la dhacsan Siyaasadii Gen. Cadde Muuse

Bille Qaboowsade ayaa ka soo jeeda Beesha Ismaaciil Saleebaan oo aan awood badan ku laheyn Puntland, Waxana u hore u soo noqday Wasiir ka tirsan Xukuumaddii Cabdullaahi Yusuf ee PL, Sidoo kale waxa u La taliye u aha Gen Cadde Muuse, In kasta oo Xiligan aha Mucaarad sii weyna uga soo horjeeday Siyaasada Dowlada isaga oo Waxyabo ka dhan ah dowlada ku Qorayey Bogga internet oo u sameystay kaasi oo lagu magacaabo Bosasolife, Sidoo kalena warar u gudbin jiray Website-ka Deyniile ee Konfuurta laga leyahay

Halkaan Hoose ka dhegeyso Khudbad Xasaasi ah oo u Ciidamada Mujaahidiinta Alshabaab U Jeediyey Sheekh Mukhtaar Cabdiraxmaan Abu Subeyr, Khudbada ayaa aheyd mid u intaa badan kula hadlayo Ciidanka Waxana Intaaa Uusan Khudbada Bilaabin Amiirku Aay Ciidanku Ku Soo Dhoweeyn Heeso Iyo weliba Sacab aad u fara badan oo u la dhoola cadeeyey Abu Subeyr, Waxana Ciidanka Xaflada ka Mamnuuc aha Sawirada Dhegeyso

Riix Halkaan

Madaxweyne Cabdiraxmaan Faroole ayaa maanta ku dhawaaqay inu ka duceysan dagaal iyo fitno ka dhex dhacda Shacabka Walaalaha ah ee Puntland ku wada nool, Isaga oo sheegay inu sidoo kale ka duceysan inu dagaal ka rido Degaanada Puntland uuna horseedo Burbur ku dhaca Dowlada Puntland oo iyadu xiligan aad u Awood yar

Faroole oo marti qaad u fidiyey maanta qaar ka mid ah Wasiiradiisa iyo weliba issimo ayaa halka waxa lagu sameeyey Duco, Waxana halkaasi sii weyn uga duceyey Islaan Ciise islaan Maxamed iyada oo Aay Amiintana ugu roonadeen Wasiirada Iyo Faroole

Madaxweynaha ayaa si kaftan ah u yiri ”Hade waxanu ka duceysan Waa in Xil ka qaadis Masuul lagu sameeyey Aay inagu Abuurto Dagaal Iyo Fitno, Puntland-na Arrinta Diyaar uma aha Maanta”

Kulankan ayaa waxa wada joogay dhamaan Wasiirada iyo Wasiir Ku Xigeenada Dowlada Ee ku sugan magaalada Garoowe marka laga reebo Wasiirka Dalxiiska Iyo Duurjoogta oo isaga dhowaan aay Madaxweynaha sii weyn isagu dhaceen, kaasi oo aan ka soo qeyb gelin Xaflada, In kasta oo u Taliyaha Madaxweynaha Dhanka Saxaafada Maxamed Faroole u sheegay Somalifans Online inay Macsuumeen Wasiirka balse isagu sii kas ah uga baaqday Marti qaadka Faroole

Ducada Faroole Ee Sharta Iyo Dhibaatada u isaga Xijaabi ayaa ku soo beegmeysa xili Puntland aay ka jirto Dhiilo Cooladeed

Md. Siciid Xasan Shire oo ka tirsana Xildhibaanada Baarlamaanka DFKMG ee Somaliya ayaa shir jaraa’id oo u maanta ku qabtay magaalada Bosaso waxa u shaaca kaga qaday inu iska casilay Xilka Xildhibaanimo ee Baarlamaanka Dowlada Federaalka KMG

Siciid Xasan Shire aya sheegay in sababaha u isku casilay aay ka mid tahay Kadib marku arkay in Dowlada Sheekh Shariif inay ku guul dareysatay Wax ka qabashada Xaalada Wadanka iyo weliba Dib u Heshiisinta, Waxana u sheegay in raggi aay isla joogen Asmara ee aay woda ahayeen Mucaaradka aay la heshiin kari la yahiin iska dhaaf wax kale

Sidoo kale Xildhibaan Siciid Xasan Shire ayaa ku Eedeyey Sheekh Shariif Dowladiisa inaysan aheyn mid ku dhaqanta Diintii hore Baarlamaanku u Ansixiyey, Isaga oo sheegay inay tahay mid weli wodata Dastuurkii TFG-da

Waxa u sidoo kale ku Eedeyey dowlada inay dhulkii Somaliya ee badda ku wareejisay dowlad kale isla markana hada wax ka qabashadii arrinka maro loo la yahay sida u hadalka u dhigay

Waxa u Sidoo kale Xil. Siciid Xasan Shire dhaliilay doorashadii Sheekh Shariif iyo Weliba kordhinta golaha baarlamaanka, Waxana u sheegay in Xildhibaanada Baarlamaanka Kordhintooda aay aheyd mid laga laha dan gaar ah oo aheyd in kaliya Codka u helo Sheekh Shariif oo u Madaxweyne noqdo, isaga oo sheegay in Tirada Xildhibaanada intaa leeg aysan qaadi karin Dowlada Somaliya

Ma’aha markii ugu horreysay ee Xildhibaan ka mid ah kuwa Dowladu u shaaca ka qaado inu iska casilay Xilkii Xildhibaanimo ee DFKMG, Waxase aay aheyd dhowaan markii sidaan oo kale u Xildhibaan Salaax Badbaado u sheegay inu ka baxay Baarlamaankii in kasta oo u isagu ku biiray kooxaha dowlada ka soo horjeeda, Lakiin Siciid Xasan shire ayaa sheegay inu isagu yahay Oday Somaliyeed isla markana usan Koox kale uga digo rogan ka bixidii Dowlada

Ex Xildhibaan Siciid Xasan Shire ayaa hore uga tirsana Baarlamaankii Dowladii Cabdiqaasim Ee Carta, Sidoo kale waxa u soo noqday Xildhibaan Iyo weliba Wasiir Dowladii TFG-da Ee Cabdullaahi Yusuf Axmed, Waxana u sidoo kale ka mid aha Musharaxiintii loga guuleystay tartanka Madaxweynenimo ee Puntland

Yusuf Cali

Somalifans@hotmail.com

Waxa Maanta Barqanimadii ka soo degtay garoonka Aaden Cadde International Aiport Madaxweynaha Dowlada Federaalka KMG ee Somaliya Sheekh Shariif Sheekh Axmed iyo Wafdi balaaran oo u Hoggaaminayo, Madaxweynaha ayaa waxa halkaasi waxa ku soo dhoweeyey Dadweyne aad u fara badan iyo weliba Mas’uuliyiin ka tirsan Xukuumadda waxana loo gelbiyey dhanka Madaxtooyada Villa Somaliya

Sheekh Shariif ayaa magaalad Muqdisho ka duulay 7 Bishan March isaga oo xiliga u Amababxay magaalada London ee caariga Ingiriiska halkaasi oo u Caasumad ka helay Xukuumadda Ingiriiska, waxana u kulamo la qatay Madaxda wadanka Ingiriiska oo u ugu horreyo ra’iisal Wasaare Gorden Brown Sidoo kale waxa u la kulmay Jaaliyadaha London Iyo Birmingham Ee Somalida kuwasi oo sii diiran u soo dhoweeyey Madaxweynaha

Ku soo noqodkiisa magaalada Muqdisho ayaa imanaya xili magaalada aay ka jirto Barkacay iyo weliba dagaalo aay barbar socdaan Duqeymo oo maalmahii dambe ka dhacayey halkaasi

Madaxweynaha ayaa la filaya inu ka warbixiyo Booqashadiisi london Iyo weliba Waxyabahii uga soo qabsoomay Dowladiisa isaga oo la rajeyn inu arrimaha ku faahfaahiyo  kulan aay yeelan doonan Xildhibaanada Dowlada Federaalka KMG Maalmaha soo socda

Intaas kadib waxay u tageen Saacid oo Xir Xiran Aadna u Il-daran, dadka lama hadleynin, Marku Indhaha ku dhuftay Samiiro ayuu u Ekaaday nin Bogsooday, dadkii ayaa yaabay sida uu fiirinayo Qofkaana wuxuuna tiriyay Tixdaan

• Halkaan Ka Akhriso Qeybtii Kowaad
• Halkaan Ka Akhriso Qeybtii Labaad
• Halkaan Ka Akhriso Qeybtii Saddexaad
• Halkaan Ka Akhriso Qeybtii Afraad

Mahadaa Ii Waalay

Oo dalaalay Jaceylka

Isagaa Duur Cidla Ah

Oo Samiiraan doortay

Aroos kula dakeeyay

Isagaa duubkeedii Iyo

Diraaceedii daliiqay

Naaskeedii dubaha aha iyo

Dibnaheedii daawaday

Daa’imow illaahow

Indhahiisa dam sii

Gacmahiisa duuboo

Luuhiisana dabar

Daarta uu ku hoydana

Dab holcaayo ku daa

Da’hadey haysana

Dila hoogan ka yeel

Kii dabiibi lahaana

Mid la duugay ka yeel

Tixdaan intii u tirinayay wuxuu farta ku fiiqayey Samiiro dadkoo dhana indho taag taag ayaa ka soo haray Samiiro, Dhidid waa weyn ayaa ka yimid waayo Habaarka ayuu ugu roonaday kadibna Samiiro waxaa u yeeray Saacid Adeerkiis wuxuuna weydiiyay sida ay wax u dhaceen waxayna ku jawaabtay ”Saacid kalsooni is-barasho ayaa naga dhaxeysay mana ogeyn in jaceyl dhab ah uu ii qaaday, hadana waxaan ahay Marwo laakin aniga oo tixgelinaya bani’aadnimada Adeer hoo lacagtaan, waxaa jiro waqti ee ha lagu daweeyo, midda kale Xaaladiisa kor ayaan kala socon doonaa, hadana Nabadeeeey

Ikraan iyadu ka hartay oo waxay ku hartay Saacid laakiin waxa uu ka jesan diiday dhankii ay Samiiro ka baxday waxaana hal qabsi u noqday NUQDA TEYN FOOQUL BACLI, FULL STOP

laakiin dadku ma garaneyn micnaha uu ugu jeeday Ereyadaas ileyn maskax ma hayee, adeerkii ayaa la yaabay wuxuu yiri Saacid adeer maxaad dooneysaa??

Saacid wuu istaagay isaga oo xir xiraan waxaana ku xoonsana dad fara badan oo ragg iyo dumarba isagu jiray isagoo gacmaha kor u taagaya ayuu yiri

Daa in waa illaahay

Dadka taan ka doortaa

Dabin ii dhigaysoo

Damac iigu beertay

Dariiq igu daysay

Dooqlaay inay tahay

Daah igama saarnee

Daacad baan u ahaa

Mahad bayga raacday

Dadow Aqal daleeshii

Daahyada u xirataa

Damaceeda gelisa

Da’hasiin Illaahow

Danaheeda dhaafsii

Durji daaro dheer saar

Duruuraha cirka iyo

Dabaylaha ku sii daa

Intaa markii u marayo ayuu oohin la dhacay, Adeerkii ayaa fariisiyey illintina ka tir-tiray, isagoo dadkii meesha ku soo Ururay ku dhahaay, Wiilkayga Faataxada isugu dara tani waa Waalli Iyo Walbahaar Jaceyle

Dhammaad

FG Fadlaan Hadii aah Heyso Sheeko Ama Barnaamij Xiiso Leh Waxad nogu soo diri Karta Somalifans@hotmail.com

Wasaarada Dhaqanka Iyo Dalxiiska Ee Dowlada Ethiopia oo kashaneysa Xafiiskeeda dhinaca Maamulka Somalida Ee Ethiopia ayaa sii weyn u baadi dooneysa lafaha Meydkii Seyid Maxamed Cabdulle Xasan, Waxana baaritaanada la woda Dowlada Degaanka Somalida oo Wakiil iyadu ka ah Dowlada Federaaliga Iyo Weliba khubuuro Ajaanib Ah Oo ku takhakhustay Arrimahan, Buurta Sarmaan ee Duleedka Iimeey Galbeed oo la rumeysan yahay inu ku Aasan yahay Seyid Maxamed Cabdulle Xasan ayaa Maalmahan Qabuuraha ku yaala laga woday Baaritaano iyo weliba Faqidad

Waxana ilaa hada la diiwan geliyey 22 Qabri kuwas oo la sheegay inu mid ka mid ah uu yahay Seyidku, Khubuuradan iyo weliba Dowlada Ethiopia waxa dhibaato badan ka heysata sidaa aay u ogan karan Qabriga saxda ah ee Seyidka madama Qabriga hore logu Oga la sheegay in laga saaray Horaantii 1927- waxana la sheegaya in arrintaasi dhibaato iyo dib u dhac u keeni karto Guddiyada hawlaha Baaritanada ah woda

Dowlada Ethiopia ayaa hadii aay ku guuleysato Helida Lafaha Seyid Maxamed cabdulle Xasan waxay u tahay Guul weyn, waxana ka soo geli doono Lacag Malayiin Dollar ah iyada oo Aay u Dalxiis iman doonan Kumanaal Dalxiisayaal ah oo u buuka inay arkan Lafaha Seyidka

Seyid Maxamed Waxa u aha Geesi Somali ah waxana u sii ba’an ulaa dagaalamay Gumeysigii Ingiriiska, waxana u Seyidku ku leyahay Dalka Somaliya Taariikh dheer oo dahabi ah, oo ah mid ilaa hada laga sheekeyo

Seyid Maxamed ayaa markii la jebiyey ciidankiisi waxa u cararay dhanka Ethiopia, isaga oo ku dhintay Degaanka Iminka laga wodo Baaritadanada lagu doonayo in lagu helo lafahiisi, Waxana lagu Aasay 1921 Buurta Sarmaan Ee ku taala Duleedka Iimey Galbeed In kasta oo markii dambe Qabuurtii lagu Aasay laga saaray oo mid kale loo wareejiyey taasi oo ah mida la doon doonayo

FG. Warkan eWaxan ka soo Xiganay Mareegta Cakaaranews oo Ku Hadasha Afka Dowlada Degaanka Somalida Ee Ethiopia

Xiisadaha ka taagan Magaaloyinka waaweyn ee Puntland ayaa cirka isku Shareeraya Labadii Habeen ee ugu danbeysay, Cabsi weyn ayaa laga dareemay Magalada Bosaso oo halbole dhaqale u ah Maamulka Puntland Kadib markii Madaxweyna Puntland uu Soo saaray degreeti xilkii u kaga qaday Agaasimihii PIS-ta Halka warar lagu kalsooyahay ay tibaxayaan in uu ku gacan seeray Xil kaqadistaas Fikirka dadweynaha Puntland iyo Kan Faroole ayaa kala gadisan

Dadweynaha badankood waxey qabaan in Amaanka Puntland ay Ciidamada PIS-tu lafdhabar u yihiin Halka Faroole qabo in iyagu lidi ku yihiin horay ayaa waxaa u jiray Nin lagu magacaato Atam oo Alshabaab gacan saar la leh kuna jira Buuraha u dhow Magaalada bosaso kaasi oo Madaxweyaha Puntland uu ka codsaday in uu la shaqeeyo oo uu Qaraxyada iyo Dagaalka uu dawlada kula jiro uu joojiyo hase ahaatee Faroole waxaa la hordhigay shanqodob oo Aad u adag waxaase muuqata in Faroole uu u muuqdo mid aqbalay arrimaha la hordhigay kuwaasi oo kala ahaa

• In labadalo Gen Cabdullaahi Saciid Samater
• In La baabiyo Cidamada PIS-ta
• In loo siidayo dadka Alshabaab lagu lagu Eeyey iyo kuwa loo qabtay in ay Dilal iyo Qaraxyo ka gaysteen Puntland
• Iin loo Magacabo Wasiir Taytal Sare Leh
• In inta badan xilalka Gobolka Bari loo dhibo dad Culimo ah oo ay isfahmi karaan Shiikh Atam

Hadaba kala duwaanaanshaha Fikirka dadweynaha iyo kan faroole ayaa ah mid kala durugsan dadka siyaasada u dhuun daloola ayaa sheegaya in faroole uu doonayo in uu dalka gacanta u geliyo Kooxo diimeedka ku loolamaya Siyaasada Somaliya koox ka mid ah kooxdaas oo lagu Magacaabo Alislaax taasi oo iminka ku xoogan Puntland isla markaana Xiriir dhow la leh Alshabaab

Dhanka kale Agaasimaha ciidamada PIS-ta iyo rag kale oo taageersan ayaa la sheegayaa in hadii Faroole uu sidaasi hawsha ku sii wado ay goosanayaan Gobolada Bari Iyo Kaarkaar Gen. Cismaan Diyaano oo iminka ay ka amarqaataan in ka badan 5000 oo Askari haystana Tigniko Aad u faro badan Isla markaana ka awood badan Ciidamada Faroole ka amar qaata ee Daraawiisha loogu magac daray

Hadaba Akhristoow dadweynaha Puntland ayaa farta wadnaha ku haya maadaama ay labo quwadood oo xoogani ay isu Hub guranayaan, Waxase Isweydiin Leh Kuma Saxan Labadooda ???

Gen Cadde Muuse ayaa galabta sii diiran logu soo dhoweeyey magaalada Qardho ee Xurunta Gobolka Karkaar, Waxana la filaya inu kulamo maalinimada beri ah la qato Odayaasha iyo wax garadka Beesha Cismaan Maxamud, Madaxweynaha hore ayaa maanta Barqanimadi ka soo Kicitamay magaalada Bosaso

Haddaba Kulanka Beri ayaa la filaya in loga wada hadlo Xiisadaha iyo Xaaladaha soo cusbonaday ee ka dhashay Xil ka qaadistii Faroole ku sameeyey Taliyahii Hore ee Laanta Sirdoonka PIS-ta hore loo oran jiray

Kulanka beri ayaa laga yaba in lagu Taageero go’aankii Gen Cismaan diyaano ee u kaga horyimid xil ka qaadista Faroole, Sidaa aay Somalifans Online u Sheegen dad ku dhow dhow Shirkaasi Beri dhici doona

La Arki doono Naatijada Shir Beeledkaasi ka dhici doona Qardho, Iyo weliba Xaalada Iyo Xiisadaha Arrimahan tagan ka dambeyn doona

Hargeysa waa caasimada Jamhuuriyadda Somaliland waana astaanta dawladnimada iyo qaranimada dalka. Kala sheegashada caasimadda dalka, Hargeysa, waa qaran-jab waana arrin lagu burburinayo dawladnimada iyo qaranimada dalka islamarkaana lagu wiiqayo sharafta iyo karaamada ummadda Somaliland.horseedna u ah colaad sokeeye iyo burbur riiqa. Dadka iyo saxaafadda Somalia ee ka soo horjeedda nabadgelyada iyo dawladnimada Somaliland waxay aad ugu farxaan una buunbuuniyaan hadallada ku salaysan qaran-dumisnimada ee ay ku hadlaan shakhsiyaadka loo adeegsado kala qaybinta ummadda Somaliland iyaga oo u arkaya inay tahay habka keliya ee lagu burburinkaro madaxbanaanida Somaliland. Beelaha Dhexe ee Somaliland oo lagu yaqaano illowshiiyo dhow iyo kal-laxiibnimo cadowgu ugu soo dugaalo ayaa maantana loo maleegayaa halis kale iyada oo la adeegsanayo kuwo iyaga ka tirsan oo doorsoomay.

Masiibadda dagaallada sokeeye ee ku habsatay Somalia, siiba caasimada Muqdisho, waxaa asalkeedii sabab u ahaa kala sheegashada Muqdisho. Markii xukunkii Siyaad Barre dhacay bishii January 1991 ayaa waxa la soo weriyay in qaar ka mid ah siyaasiyiinta Beesha Majeerteen ka dhaadhiciyeen Beesha Abgaal inay Muqdisho iyadu iska leedahay oo aanay Habargidir xaq u lahayn inay ku xukunto iyaga oo markaas u arkaya in arrintaas looga hortegikaro xukunkii General Caydiid iyo inay si fudud xukunka uga ridankaraan gacanta Abgaal. Arrintaas awgeed waakii Cali Mahdi boobay xukunka ee sheegtay madaxweynaha Somalia dabadeedna shakhsiyaad u adeegayay isaga oo mas`uuliyiin ah ayaa Muqdisho ka bilaabay hadallo iyo khudbado ay Beesha Mudug degta ee Habargidir kaga sheeganayaan magaalo-madaxda Muqdisho. Kala sheegashadaas Muqdisho waxay markaas keentay inuu Xamar ka qarxo 11kii Noofambar 1991 dagaalkii weynaa ee dhexmaray Habargidir iyo Abgaal kaas oo u horseeday Somalia masiibada dagaalada sokeeye ee weli socda kuna baahay gobollada u dhaxeeya Gaalkacayo ilaa Kismaayo oo aanay ilaa hadda jirin beel ku faa`iiday kala sheegashada Muqdisho balse lagu wada gubtay.

Dagaallada sokeeye ee dabada dheeraaday waxay u fududeeyeen dawladda Itoobiya inay qabsato Somalia una geysato dhibaatooyin laxaad leh xag sharaf, naf, iyo maalba. Sababtii ay Cabdullahi Yuusuf Axmed iyo Moxamed Cali Geedi ugu soo hoggaamiyeen Muqdisho Itoobiya ayaa waxaa la sheegay inay ahayd in Beesha Habargidir laga saaro Muqdisho laguna cesho Mudug arrintaasna waxaa caddaynaya aagga Beesha Habargidir ee deggan Muqdisho oo yool u ahaa dagaalka huwanta. Dadka Somalia waxay ku fashilmeen inay fahmaan in Muqdisho tahay caasimad la wada leeyahay oo aan la kala sheegankarin, xukunka iyo hantida guud ee ka jirtana la wada leeyahay in kasta oo degaanka loo kala badanyahay. Maanta caasimadda Somalia waxay u badantahay burbur iyo dhismayaal lagu shaandheeye rasaasta hubka noocyadiisa kala duwan oo aan lahayn albaab iyo daaqado midna laguna daboolo maryo duug ah. Sababta ilaa maanta loo joojin la`yahay dhiigga daadanaya iyo burburka Somalila waxa weeye dadka Somalia oo qabiil iyo degaan ka doortay kana fadilay qaran iyo dal ay ku faanaan.

Ummadda Somaaliland waa inay ogaataa in Daahir Riyaale iyo shakhsiyaadka kala qaybinaya ummadda ee beelo dalka ka tirsan ka sheeganaya caasimadda Hargeysa ay rabaan in ummadda iyo dalka Somaliland ku dhacaan godka xun ee ay ku dhacday Somalia. Waa in ummadda Somaliland ogaataa in kala sheegashada caasimadda Hargeysa ay ka soo horjeeddo nabadgelyada guud, dawladnimada iyo qaranimada Somaliland. Axsaabta Mucaaradka, madaxda dhaqanka, ururada bulshada, dhallinyarada, iyo dadweynuhuba waa inay si weyn uga dhiidhiyaan ugana hortagaan kala sheegashada caasimadda Somaliland, Hargeysa, iyo kala qaybinta ummadda oo ah arrintii lagu gubay Muqdisho, waanay inay u midoobaan rididda Daahir Riyaale iyo xukunkiisa si halista ay maleegayaan looga badbaado loona difaaco nabadgelyada, midnimada, dawladnimada, iyo qaranimada Somaliland

Ibrahim Hassan Gagale

Ibrahim_hg@yahoo.com

Madaxweynaha Maamul Goboleedka Somaliyeed Ee Puntland Dr Cabdiraxmaan Faroole ayaa ku Eedeyey Culus Uu soo jeediyey Gen Cadde Muuse Madaxweynahii Hore ee DGPL waxana u sheegay Faroole isaga oo ka hadlaya magaalada Garoowe in Cadde Muuse u yahay ninka hoos ka woda Dabka iyo Xiisadaha ka socda Degaanada Gobolada Bari Iyo Karkaar kuwas oo loga soo horjeedo Siyaasada Xukuumadda Faroole

Faroole ayaa la sheegay inu ku Amray Taliyeyaasha Ciidanka PL in sii degdeg ah Sharciga loo horkeeno Cadde Muuse, In kasta oo hadalka Faroole la sheegay inay ka soo horjeesteen Qaar ka mid ah Taliyeyaasha Ciidanku

Khilaafkan Cusub Iyo Eedeymahan u Faroole u soo jeediyey Gen Cadde Muuse ayaa ku soo beegmeysa Xili Xiisada ka dhalatay Xil ka qaadista Gen Diyaano aay mareyso meel aad u xun, Iyada oo Shacabku is weydiin waxa dhici doona ee xigi doona Hanjabadaha Iyo weerarada dhanka afka ah ee labada dhinac is dhaafsa

Madaxda Shaqaalaha Idaacada Codka Nabada ee magaalada Muqdisho oo shir jaraa’id u qabtay maanta Bahda Saxaafada ayaa sheegay in la dhacay Frequency-ga Idaacada ka soo geli jirtay kaasi oo u sheegay inay dhacday Idaacad u sheegay inay leeyahiin Dad Somaliya aan u dhalan oo Ajaanib ah taasi oo ah Idaacada Bar-kulan lagu magacabo ee dhowaan Amisom ka hirgelisay Magaalada Muqdisho

Waxa u Sheegay in Idaacadooda Codka nabada aay Hawada ka maqneyd Muddo, kadibna markii aay hawada ku soo noqdeen aay Arkeen Booskii aay ka soo geli jireen FM-ta ee 98.0 oo aay degan tahay Idaacada Cusub ee Amisom furteen oo lagu magacaabo Bar-kulan

Waxay sheegen markii aay la xiriireen Madaxda Idaacada in loo sheegay in Booska aay siisay Dowlada Federaalka KMG gaar ahan Wasaarada Warfaafintu, Waxayna sheegen in arrinta aysan aheyn mid xaq aay dowladu u leedahay, Isla markana aay tahay Bililiqo qawaan

Waxay sheegen Oo kale Madaxda Idaacada Codka nabadu in aysan arrinta sidaa uga hari doonin iyaga oo sheegay inay Dacwado u gudbin doonan Hay’adaha Saxaafada, Sidoo kalena waxay ugu baaqen Shacabka Somaliyeed inay ka gilgishan Dhaca loo geysan Frequency-ga Idaacada Codka nabada oo ah idaacad Dad Somali ah leyahiin taasi oo aay dhac u geysan idaacad aay leyahiin Ciidanka Amisom ee Ajaanibka ah, kuna hadasha Afka Amisom

Ma’aha markii ugu horreysay ee idaacadan Codka nabada Magaceeda Iyo goobta aay ka soo gasho la dhaco, waxa hore u jirtay In Xuseen Xubsireed oo aha Afhayeenkii Cabdullaahi Yusuf u Xiligii dowladu Muqdisho soo gashay Idaacad la magac ah ka furtay magaalada Muqdisho midan Codka nabada Isla markana u boob u geystay qaar ka mid ah Barnaamijyadii Idaacada oo u Xatooyo kula dhaqaaqay

Wasiirka Kaluumeysiga Iyo Khayraadka badda Prof. Cabdiraxmaan Xaaji Aadan (Ibbi) ayaa sii adag u Difaacay Madaxda Maamul goboleedka Puntland Iyo weliba Safiirada Dowlada Federaalka KMG ee Somaliya kuwas oo lagu Eedeyey inay iibsadan Dal ku gaalo Ama Fiisayaal

Prof Ibi oo marti u aha Barnaamijka Wictaanka dhegeystaha Ee VOA ka baxa ayaa sii adag uga horyimid Warbixintii UN-ka ee sidaa ba’an logu weeraray Madaxweyne Faroole iyo Madax ka tirsan Maamul Goboleedka PL, waxana u sheegay Ibi in Maamulka PL yahiin kuwa intaa la dagaalami kooxaha Burcad badeeda ah ee lagu Eedeyey inay xiriir la leyahiin

Ibbi Waxa u meesha ka saaray PL Xiriir la leedahay Burcad badeeda, waxa una sheegay in Burcad badeedu Xiligan buux dhaafiyeen Xabsiyada Puntland, isaga oo sheegay in PL ilaa hada lagu soo daldalayo Burcad badeed ayna Xabsiyadeed buuxiyeen, Isla markana aan wax taageero ah lagu siin, waxana u sheegay in Eedeyn logu sii dara aay tahay Mid gaf ah

Wasiirka Kaluumeysigu waxa u sidoo kale ka hadlay Fiisoyaal la sheegay in Safaaadaha Dowladu iibsadan, waxana u sheegay in arrintaasi tahay been, isla markana aysan jirin wax Fiiso ah oo la iibsaday, In kasta oo uusan meesha ka saarin in Fiisayaal la siiyey dadka qeybtood aay ku dhoofeen oo aysan dib u soo noqon, iyaga oo jeex jeexay Waraaqahii Sharciga lagu siiyey

Difaaca Prof Ibi ee Madaxda PL ayaa ku soo beegmaya Xili Mas’uuliyiinta Puntand intaa badan dhaliilan hab dhaqanka Wasiirka, iyaga oo sheega inu yahay nin hortagan Horumarka Puntland, Isla markana Xiriirka Puntland Iyo Federaalka Mar kasta Qas geliya

In kasta oo aan sii dhab ah loo ogeyn sababaha Ciidankan loo soo dhoobay goobaha ayna xurumaha uga sameysteen ayaa hadana waxa jira warar sheegaya in Ciidankan u hawlagalada Bilaabay kadib markii Taliyahii PIS-ta ee xilka laga qaday u ku hanjabay inu la wareegi doono magaalada Bosaso uuna xabad ka xigo Xil ka qaadista Faroole

Dadweynaha magaalada ayaa aay la soo deristay cabsi iyo welwel, iyada oo maantana dadweynahu Arkeen Markab nooca dagaalka ah oo aay diyaarado ka duul heehabi kaasi oo wax yar u soo jirsaday Dekeda magaalada Bosaso, waxana dad badan cabsi ka qaban in Xaalada magaalada bosaso noqoto mid la mid ah Xaalka Xamar ka jiro

Dhinka kale sidaa aan ku helnay warar lagu kalsoonan karo waxa soo baxaya khilaaf soo kala dhex galay Taliyeyaal ciidan iyo weliba Madaxweyne Faroole kuwas oo la sheegay inay ka biyo diiden Amarada Cabdiraxmaan Faroole, Sidaa u Somalifans Online u sheegay mid kamid ah Saraakiisha Madaxtooyada oo ka gabsaday in magaciisa Saxaafada laga xuso, Waxana Amar diidadan ay iman xili madaxweynaha aay heysato Xaalad aadag oo ka soo wajahday Xil ka qaadis u ku sameeyey Taliyahii PIS-ta ee hore Cismaan Diyaano, kaasi oo u ku bedelay Cali Biinge oo ah nin sidaa la sheegay u dhow Dhanka Madaxweynaha oo Qurbawi ah

Wasiirka Madaxtooyada Dawladda Koonfurta Afrika Collins Chabane, ayaa ka hadlay qadiyadda Madax-Banaanida Somaliland iyo Aragtidooda la xiriirta. Waxaanu sheegay in Somaliland ay Mudan tahay in lagaga daydo habka loo maro dhismaha Qaran jira

Collins Chabane waxa uu ka hadlay Aqoonsi Caalami ah oo ay hesho Somaliland, isla markaana wuxuu xusay in Wefti ka socday Midowga Afrika oo sanadkii 2005 booqasho Xaqiiqo-raadis ah ku yimi Somaliland Warbixin ay ka soo saareen xaaladda dalka ay daaha ka rogtay Xaqiiqada Somaliland. ”Sidaynu ognahay Somaliland maanta waxay sheegtay inay ka go’day midowgii Somaliya, iyada oo daba socota Madax-banaanidii waqtigii Gumaysiga Ingiriiska, Arrinta Madax-banaani Caalami ah oo ay hesho Somaliland waa arrin ku xiran Beesha Caalamka, laakiin Warbixin ay Midowga Afrika ka soo saareen socdaal xaqiiqo-raadis ah oo ay ku tageen Somaliland 2005 ayaa arrintan ka hadlay. Waxay Sharaxday adkaanta in laga hadlo arrimaha Somalida. Warbixintu waxay indho indhayn ku samaysay, soona jeedisay in arrintan (Ictiraaafka Somaliland) laga doodo, loona arko mid xaalad taagan, iyada oo loo tixgelinayo xaqaa’iqa Taariikhda” Ayuu yiri Wasiirka Madaxtooyada Koonfur Afrika oo ka hadlay Munaasibad dorraad loo qabtay bandhigga Buug ka hadlaya Hayaanka Dawladnimo iyo Ictiraaf-raadineed ee Somaliland oo uu qoray Iqbal Jasbahy oo ah Aqoonyahan wax ka dhiga Jaamacadda South Africa University, una ololeeya arrimaha Somaliland. Waxaanu intaa ku daray oo uu Wasiirku hadalkiisa ”Qaddiyadda Somaliland waa in loo tixgeliyaa hannaan lagu xalin karo xaaladda Somalida. Dawladda ku Meel gaarka ahi waxay si cad u sheegtay in Somaliland ay tahay qeyb ka mid ah Somalia, Arrinteeduna ay ku xiran tahay guud ahaan Somalida”

Wasiirku wuxuu ka hadlay oo kale aragtidooda ku waajahan Somaliland, waxaanu sheegay in dantu ku jirto in Nabad laga helo bariga Afrika. ”Dawladda Koonfurta Afrika waxay u aragtaa in nabadi ay ka hirgesho Geeska Afrika, taas oo la xiriirta xaaladda Sudan iyo arrimaha Somalida.” Ayuu yiri Wasiirku