TOUCH SCREEN WAS INVENTED EARLY COMPUTER DAYS.. NOW EVERY DEVICE CAN BE INSTALLED TOUCH SCREEN CAPABILITY…

Somebody has to start a private bank in Somalia…

CIIDWANAAGSAN KULU CAAM WANTUM XAYAWAAN.

Wararka aanu ka helayno Madaxtooyadda Garowe ayaa wax ay sheegaan in maantay uusan gabi ahaanba goob joog ka aheyn shirkii maantay lagu saxiixday heshiiskii ka dhacay Xarunta Madaxtooyadda, taasina waxaa loo aaneyay ka dib markii uu irida hore ee Madaxtooyadda Garowe Garaad Jaamac Garaad Cali nin ay ehelo yihiin ka celiyey Xoghaynta Gaarka ah ee Madaxweynaha Puntland Mudane. Aadan C/raxmaan Cali (Aadan Doolar)

Heshiiska maantay la gaaray, oo usan ka qeyb gelin Isinka ugu weyn Beelaha Goboladda SSC Garaad Jaamac ayaa ahaa, mid u qornaa sidan:-

1-Sida Dastuurka Puntland ku cad gobolada Sool Sanaag iyo ceyn waa qeyb ka mida Puntland mana kala gu´i karaan.

2-In Masuuliyada soocelinta deegaanada ay leedahey dawlada Puntland.

3-In doorka Isimadu yahey Xalinta

Khiaafaadka, dhex dhexaadinta Umada, mideynta beesha, wacyi galinta iyo Abaabulaka oo lagama maar maan u ah soo celinta deegaanada maqan.

4-In la joogteeyo wada tashiga iyo iska warheynta Isimada iyo dawlada, waxaana ugu danbeyntii halkaasi looga mahad Celiyey Xildhibaanada dawlada Fadaraalka Soomaliya ee ka soo jeeda deegaanada Puntland oo qeyb libaax leh ka qaatey wada halka labada dhinac ee xiriirkoodu aanu mudooyinkan wanaagsaneyn.

Heshiiskaasi ayaa Puntland u saxiixa Wasiiirka Arimaha Gudaha Dawladaha Hoose & Hormarinta Reer Miyga Cabdullahi Axmed Jaamac (Ilkajiir),dhanka Isimadana waxaa usaxiixay Isimo aan Magac weyn ku laheyn Goboladda SSCayn.

1. Garaad Saleebaan Garaad Maxamed

2. Garaad Abshir Saalax

3. Suldaan Siciid Cusmaan cali

4. Garaad cali Buraale xasan

5. Garaad C/laahi Axmed cali

6. Garaad maxamuud Cismaan mashqare

7. Garaad saleebaan Buraale Aw aadan

8. Ugaas Faarax maxa,uud Cali

9. Garaad C/laahi Garaad Soofe

Dad badan oo u dhashay Puntland ayaa wax ay isweydiinayaa, Sababta ka dambeysay in Xoghaynta Madaxweynaha uu irida ka celiyo Madaxda Sharafta iyo Sumcada ku dhex leh Puntland.

Bahda Warbaahinta Puntland, oo xilligaas goob joog ka aheyd ayaa wax ay wax laga xumaado ku tilmaameen tilaabooyinka uu Aadan Doolar iyo Wiilka Madaxweynaha Puntland Farole ay weli ka wadaan Garowe, kuwaas oo sababi kara Kacdoon shacabka ah.

Dadka reer SSCayn iyaggana, kuma qanci doonaan heshiis uusan saxiixin Isinkooda Sharafta iyo Xurmadda ku dhex leh Soomaaliya.

Liibaan Madoobe

Garowe, Puntland

madoobe11@live.com

Faroole: Cadde Muuse, Boqor ii waran maxaa iga kaa dambeyay waa Maxay mucaaradka aad igu wadidi.?

Cadde: Yaaqee, adiga beenee laguu sheegaaa mar la arko, aniga adiga heshiis lee nahay, Laakiin hadii aad ka baxdo Shidaalkii Dharoor dagaal ayaa xiga?

 Faroole: Maya, Taasi qof walba Aqoon ayuu ku tagayaa, Maxaa kaa kale oo jira, Shirarka aad ka wado Qardho waa maxay, Somalifans ayaan ka aqristay.?

Cadde: oohoohoohohooh, Faroole dhageyso, sidaas aa la yiri aniga ma aqaano, runta ii sheeg waxaan kaa rabaa waxaa waaye, aniga Qoyskeena wax ay rabaan keliya Cunno, hadda Cismaan Diyaano waad ka qaaday, beri kuwa kale ayaad rabtaa, aniga Habartaa was, taas ma kaa yeelaayo? Oooohooooohoooohoooh.

Faroole: kkkkkkkk Boqor adiga maxaa kugu dhacay anig adiga waan ku taageersanahay mar walba, hadda waxaad tiri Taliyaha Qeybta Karkaar igu dhiib Nin aad adeer u tahay, waan kaa yeelay, Gobolka mid xun oo isaga dhib badan ayaa igu dhiib tiri waa kaa yeelay, maxaa kaleeto oo rabtaa adiga.

Cadde: ooohooooohoooh, intaas oo dhan Bahdir ma aha, aniga maxaa iga galay, xilka hadda ka qaad, Aniga qoyska Boqortooyadda lee kala hadlaa, arinta shidaalka hadii aad diyaarin weyso, Dagaal diyaar u ahoow oooohoooohooooh.?

Faroole: Taasi dhib ma leh, Lacagta xoogag ah oo aan ka helay Qolyihii Eyl joogay, beri ayaan kuu soo dhiibaa adiga 200,000$ Us Dollar, dalka isaga bax , Cismaan Maxamuud waxaad ku tiraahdaa Xanuuna I hayo.?

Cadde: Aniga maxaa iga galay Cismaan Maxamuud, Lacagta lee rabaa, wagii aan Madaxweynaha ahaa walaahi waan necbaa, hadda kistoo dan ayaan ku wataa, hadii aan ka waayo meeshii Lacag leh ayaan rabaa.

Faroole: Ok, beri iga war sug aniga dhibka iga daa, ninyahoow walaahi waxaan ku dhawahay in aan waasho, Please Please Please waxaan kaa codsanaa keliya, Dalka isaga baxa lacagtaasna qaado beri, markii ay kaa dhamaato idiga oo aan waxba Olole gelin ii soo sheeg, aniga kuu soo dirayo, Sababtoo ah Maalin walba Markab hor leh ayaa wiilasha noo qabtaan.

Cadde: Haye, Midkoo la dhoho Faarax aa kuu soo diraa, igu soo dhiib Lacagta si deg deg ah yaah adiga hadda 4 saac ka dib Garowe waa kugu imaahaa.

Faroole: Haye,

Faarax: Hello, Ma Madaxweyne Farolaa.

Faroole: Haa, Faarax Wiilkii Cadde soo diray miyaa , I sug ninkii Booyaax ahaa ayaa weli iman, waxa uu jiraa Magaaladda.

Faarax: Warniyahow aniga waan tagayaa, Lacagtaana ma rabo.

Cadde: Hellow, Faroole maxaa dhacay wiilkii waa rafaaday sidii uu u fadhiyey Hotel Waamo, adiga ciyaarta jooji ninyahow

Faroole: Hello, Abshir u taga Booyax wax uu joogaa, Madaxtooyadda ka qaado Lacagta.

Cadde: Haa, Wilkii Lacagta waa ii keenay, aniga yaaqee beri wixii loo gaaro waan ka tagaa Qardho illaa Canada aa aadaa.

Faroole: Gurigaagii Canada iga soo wac Illa 7 beri ka dib.

Cadde: Haye, Nabadgelyo, mar la arko odayaasha aniga la hadlaayo

Liibaan X. Madoobe

Garoowe, Puntland

Madoobe11@live.com

Aadan Dollar: Asallamu Caleykum, Mujaahid Shiikh Aweys.

Shiikh Aweys: Wacaleykum Musalaam, Masuul Aadan aniga Dollar kuma oranayo Aadan Mujaahid.

Aadan Dollar: kkkkkkkk ii waran, Arimihii ka waran, adiga goorma laga yaaba in aad soo baxdo.

Shiikh Aweys: Ninyahow kuwii Al-Shabaab ahaa, wax ay igu dhigeen, lama arag lama maqlin, waan soo Socdaa aniga, Ninkii Faroole ahaa iga waran Maalin dhaweyd QM ayaa eedeysay ayaan maqlay?

Aadan Dollar: kkkkkkkk, Ninkii tan ku dhacday, Habeen hore oo dhan ma seexan, Ninyahow wax yar ayaa u haray, oo ah in uu Hadda isku diray Ciidamo Qabiil, kan waa socdaa, adiga soo dheeree kkkkkkkkkk

Shiikh Aweys:kkkkkkkkk, Atam ma la hadshay, isaga cid nooga dhow ma jirto si aan halkaas Buuraha Galgala aanu u degno.

Aadan Dollar: Haa, Maalin dhaweyd aniga iyo rag kale oo Shiikh ku jiro ayaa la hadalnay, wax uu sheegay in uu ku soo dhaweynayo.

Shiikh Aweys: Hadda, Goorma soo baxaa, Farole Bosaso 8 Bilood ma tagin, suurto gal ma tahay in aanu la wareegno.

Aadan Dollar: Haa, Atam hadda waxaanu ku Balanay in uu Dilalka iyo falalka Amni xumo joojiyo si dadka aysan nooga horiman, Hadda Bosaso waanu galeynaa dhawaan kkkkkkk.

Shiikh Aweys: Ka waran Maantay Odayga waxaa u yimi, rag ka socda Mareykanka maxay u sheegeen Faroole.

Aadan Dollar: War ma haysid, Dhowr Wasiir ayaa I wareeriyey, aniga Markaasaan ku iri , Farole digreeto soo saar, wasiiradda aysan ku iman Karin Madaxtooyadda wuuna iga yeela, shirkii maantay ee Marykanka odayga waa looga digay in uu arimaha Gallada faro gashto.

Shiikh Aweys: kkkkkkkk War ninyahow, Adiga oo kale oo 7 ah hadii aan ka heli lahaa, Puntland guul ayeey ii ahaan laheyd, Faroole soo afjar, dadka markii ay Madaxtooyadda yimaadaan irida ka celi, Shacabka ka horkeen, isaga oo keligii ah aanu hadhow ku dirno Qabiiladda, sidaas ayaanu ula wareegi karnaa Boosaaso.

Aadan Dollar: kkkkkkkk Hadda warqadaha uu ii dhiibo, waxaan ku ridaa meelaha Qashinka lagu rido, dhowr Oday irida ayaan ka celiyey, waxaaba ugu dambeyay Garaadkii Dhulbaante Garaad Jaamac Garaad Cali nin la socday oo aan iri Somaliland ayuu la shaqeeyaa, kkkkkkkkkk Ii dhaaf adiga 4 Bilood oo dhambe ma jirayo.

Shiikh Aweys: Arintaasi waa sir, Laakiin Islaan Ciise u sheeg in Faroole Burcad Badeed noqday, oo Aduunku raadinayo, kana horkeen kkkkkkkkkkkk.

Aadan Dollar: Arimhaasi waa kuwii aad ii xil saartay, Taasi aniga igu hale, Shacabka in aan ka horkeeno, Laakiin dadka ha noo sheegin, waxaaba ka baqayaa in xataa hadda Telephonka nagala dhageysano.

Liibaan Madoobe

Madoobe11@live.com

Garowe, Puntland Somaliya

La Soco Qeybta Dambe oo intaan ka xiiso Badan

Habeenimadii Taariqdu ku beegneyd 15 March Ee Bishan waxa magaalada Umeå ee dalka Sweden lagu dilay Wiil Somali ah, kaasi oo la sheegay inu ku dhintay Isku dhac dhexmaray Dhalinyaro Somali ah Iyo Kuwa Carab ah, Wiilkan Somaliga ah ayaa la sheegay in lagu magacaabo Khaled Faysal, Waxana Meydkisi ilaa hada ku jira Gacanta Ciidanka Booliska ee Magaalada Umeå

Sidoo kale Ciidanka Booliska ayaa gacanta ku haya Labo wiil oo kale oo ka mid ah dadkii dagaalka ku jiray kuwas oo dhaawacyo qaba, una dhashay Somaliya, Iyo weliba Labo Wiil oo Carab ah oo iyaguna aha dhinacii kale ee Dhalinyarada Somalida la dagaalamayey

Ciidanku weli Faahfaahin kama bixin Shilkan iyo Sababaha aay ku dagaalmayeen Dhalinyarada Somalida Iyo Carabta ah, Waxana jirin sidoo kale wax faahfaahin ah oo ka soo baxaysa Dhaawaca labada dhalinyarada ah ee Xabsiga lagu hayo iyo Sidaa aay wax u qaban

Arrintan ayaa noqotay mid sii weyn aay Somalida ku dhaqan magaalada Umeå u hadal hayan iyaga oo ka welwelsan Xaalada Dhalinyarada Somalida ah ee Xabsiga ku jiro Iyo weliba Sidaa aay Xaaladoodu tahay Xiligan

Yusufjournalist@yahoo.com

Alshabaab ayaa u guurisay Gabadho qaarkood da’dooda ka yar tahay Sagaal Sano oo Somali ah, ragg Ajaanib ah oo la sheegay inay ka soo kala jeedan Wadamada Pakistan, Kazakhstan, Iyo Weliba Yemen, waxana la sheegay in Aan lagala tashan Waalidka dhalay Gabadhan in ragga loo guuriyo iyo in kale, Sidoo kale waxa jira warar sheegaya in Gabadha qeybtood aysan raali ka aheyn guurka, in kasta oo kuwa ka mid ah Gabadhu aay Raali ka ahayeen arrintaasi

Guurkan waxa u ka dhacay magaalada Marka Ee Gobolka Shabeelaha Hoose Maalinimadii Isniinta, Waxana Tirada gabadha aay ahayeen sidaa la sheegay 13 gabadhood, kuwas oo labo ka mid ah da’dooda lagu kala sheegay 9 Jir, Iyo 8 Sano Jir, uuna muuqda Caruur aan waxba ogeyn

Dhamaan Gabadhan marka laga reebo Hal Gabadh oo la sheegay inu ka dhintay nin Alshabaab hore uga tirsana, Intaa kale waxay dhigan jireen Dugsi ku yaala Magaalada Marka oo u Macalin ka yahay nin Lagu Sheegay Magaciisa Macalin AbuBakar Abu Salama, kaasi oo la sheegay inu ka dambeeyey Qorshaha u guurinta Gabdhahan Raggan Ajaanibta ah ee Alshababa ka tirsan, Kuwas oo qaarkood aysan waxba ka aqoon Afka Somaliga, ayna dhib ku noqon doonto Gabadha Fahamka Ragoodan Cusub

Labo Asbuuc ka hor ayey aheyd sidaan oo kale markii Ninka u dhashay dalka Mareykanka ee ka tirsan Alshabaab Abu Mansur al-Ameriki u gabadh sidaan oo kale ugu guursaday degaanka Baraawe ee Islaa Gobolkaasi halkaasi oo aay u joogto Xaaskii Saddexaad Oo Somali ah

Dhinaca Kale Ma’aha markii ugu horreysay ee Alshabaab Gabadho Somali ah ku daaran ragg ka tirsan Ciidankooda Ajaanibta ah, Balse hoorantii Sanadkii hore ayey aheyd markii sidaan oo kale Gabadho Somali ah aay ugu dareen Ragga Ajaanib ah oo ka soo jeeda Wadamada afghanistan Iyo Pakistan

Intaa badan Shacabka ku dhaqan Gobolka Shabeelaha Hoose ayaa Xarakada Alshabaab waxay ku heysa Dhibaatoyiin aan la soo koobi karin, Kuwas Odayaasha degaanku

Maslaax Cabdi

Maslaaxcabdi@hotmail.com

Madaxweynuhu, waxa uu dhambaal tacsi ah u diray Qoyskii iyo Qaraabadii iyo shacbiga reer Somaliland, geeridii ku timid, Chief Caaqil Maxamed Daahir Cabdi , kana tirsanaa Golaha Deegaanka Burco

Aaska Marxuumka, waxa ka soo qayb galay, Wasiiro, Xildhibaano, Salaadiin, Cuqaal iyo dad badan, kuwaasi oo u duceeyay Marxuumka in ilaahay janadii ka waraabiyo

Somaliland Nation

Xildhibaan Xasan Abshir Faarax ayaa sii kulul u weeraray Warbaahinta Somalifans Online isaga oo ku tilaamay Mooryaan Internet oo aan waxba ka aqoon Xeerka Iyo Anshaxa Saxaafada, Xasan Abshir Faarax oo maanta Shir jaraa’id ku qabtay Hotel Guuleed ee magaalada Garoowe ayaa sheegay in Been Abuur aay Ka Faafisay Somalifans Online

”Waxa xaqiiq ah in Warsidaha Beenta iga qoray ee la ii sheegay in lagu magacaabo Somalifans Anigu ma arkin balse dad ayaa ii soo sheegay waxa muuqda inu yahay mid beenlow ah, horena wararkiisa waa loola socday, dadka qorana waa lagu daba jooga, Sharciga ayaana la hor keeni doona waana lala xisaabtami doona Maalin uun ha noqoto, Tii Allena waa u dheer tahay waayo Dad Muslim ah ayaa Maalin kasta been loga sheegaya, Waxan leyahay Waa Beentina Socon Meyso, Anigu iskama Casilin Xildhibaanimo, kumana fekerin, Iyaga og meesha aay warka ka keenen, waxan halkan u jooga arrimo la Xiriira Adkeynta Xiriirka Dowlada KMG Iyo Weliba Puntland” Ayuu yiri Xildhibaan Xasan Abshir Faarax

Sidoo kale Xildhibaanka ayaa Su’aal aan jawaab laheyn ku tilmaamay markii la weydiiyey Su’aal aheyd inu iibsaday Gurigiisi Garoowe, Waxana u isaga oo Careysan ugu jawaabay Wariyaha Su’aasha Weydiiyey oo aha Cabdinaasir Yasiin (Wariyaha SBC Ee Garoowe). ”Adeer Su’aal Xumi Jawaab ma leh, Diyaarna uma Ahi Inaan ka jawaabo Su’aashan Xun ee aad la timid Madasha, kaliya waxan meesha idiinku yeeray inaan beeniyo inaan Xildhibaanada Dowlada iska Casilayo”

Dad ku dhow dhowa Xildhibaan Xasan Abshir ayaa sheegay inu Xildhibaanku aad uga carooday Warka ku soo baxay Somalifans Online isla marka u Dhiig Kaar ka qaday, Waxana jira wararr sheegaya in Xildhibaan Xasan Abshir loola Cararay Isbitaalka

Liibaan X.Madoobe

Garoowe, Puntland

Madoobe11@live.com

Kadib wada tashi iyo Weliba gorfeyn dheer ee Xaalada Puntland Iyo wararka Beesha laga faafiyey waxa beeshu go’aamo maanta ka soo saartay Shirkii maanta lagu qabtay Xurunta Wasaarada Xanaanada Xoolahah ee magaalada Qardho, Waxana Go’aamada aay dhamaantood ahayeen kuwa lagu Taageerayo Xukuumadda Puntland ee u Hoggaamiyo Cabdiraxmaan Faroole

Go’aanada laga soo saaray shirka waxa ka mid aha in Beeshu sii toosa u Taageersan tahay Cabdiraxmaan Faroole, Isla markana uusan jirin Khilaaf u dhaxeeya Beesha Cismaan Maxamud Iyo weliba Dowlada Faroole, Waxana sii cad lagu sheegay Bayaan aay beeshu soo saartay inaan waxba ka gelin beesha Xil ka Qaadista Cismaan Diyaano, Waxayna sheegen in Gen. Cismaan yahay Mas’uul Dowladeed hadii xil laga qado Iyo Hadii loo dhaafona aay tahay wax dowlada u yaalo oo aysan aheyn arrin go’aan aay ka gaari karto Beesha Cismaan Maxamud (Majeerteen)

Sidoo kale Waxa Bayaanka lagu Muujiyey sidaa Beeshu u Taageersan tahay Madaxweyne Cabdiraxmaan Faroole, iyaga oo sheegay inay Madaxweynaha ku soo dhoweeyn Magaalada Qardho, Isla markana waxa Lagu baaqay Shacabka Magaalada Qardho Iyo Kuwa Gobolka Karkaar inay qabtan Banaanbaxyo lagu Taageerayo Madaxweynaha laguna soo dhoweeyo Gacmo furan

Bayaanka Beesha laguma sheegin Baaq loo jeediyey Cismaan Diyaano, oo lagu sheegayo inu Xilka iska wareejiyo, In kasta oo Bayaanka Beeshu u muuqday Mid sii weyn logu Taageersan yahay Cabdiraxmaan Faroole laguna diidan yahay Khilaaf iyo Coolad soo kala dhex gasha Dowlada Iyo Beesha Cismaan Maxamud

Waxa Xusid Mudan Shirkan inu ka dhacay Xurunta Wasaarada Xanaanada Xoolaha, Iyada oo kii shalay oo aha mid la isku mari wayey u isagu ka dhacay Hotel lagu magacaabo Gufure oo ku yaala Magaalada Qardho, Waxa Sidoo kale Xusid mudan in Shirkan aay uu goob joog aha Gen Cadde Muuse Madaxweynahii hore ee Puntland, Iyo Weliba Afar Xildhibaan oo beesha ugu jira Baarlamaanka Puntland

Haddaba go’aanka Beesha ayaa dad badan ugu Muuqan kara Inu la mid yahay Hadalkii Allaah Ha u Naxariiste Cabdirashiid Cali Sharma’arke Lixdameeyadii jeediyey isaga oo dowladiisi Xiliga Dagaal kula jirtay Dowladii Ethiopia, Isaga oo marka yiri ”Gacana waan ku Codeyn, Gacana Qoriga ayaanu ku qadan, Taasi oo u muuqdo hadalka maanta ka soo baxay Beesha Cismaan Maxamud (Majeerteen) ee la dhahi karo Waxa u yahay Gacana Faroole ayaanu ku soo dhoweeyn Gacana Xabad ayaanu ugu rideyna, Madama Magaalada Qardho laga dareemayo Saxmad iyo weliba Hub Tijaabin dhanka kalena aay ka wodan Olole dhanka Afka la dhahi karo waa yahay

Guddiga doorashooyinka Qaranka ayaa sheegay inay soo dhammaystireen soo dhisitaanka Xafiisyadii doorashada ee gobolada iyo degmooyinka Somaliland oo dhan

Guddigu waxay kaloo caddeeyeen in kaarar cusub ay bixin doonaan oo kuwii hore waxba kama jiraan noqondoonaan marka dhowaan ay soo saaraan liiska codbixiyaasha ee rasmiga ah, kaararkaasi oo ay sheegeen in qandaraas ay ku bixiyeen

Afhayeenka Guddiga doorashada Maxamed Axmed Xirsi oo warkan soo saaray ayaa laanta Afka Somaliga Ee BBC-da u sheegay in Xubnihii Xisbiyada u joogi lahaa Xafiisyada ay weli dhiman tahay, laakiin ay hadda soo magacaabeen oo keliya xubnihii guddiga doorashada u shaqeyn lahaa

Afhayeenka guddiga Doorashoyinka Qaranka ayaa waxa kale oo uu sheegay in hawsha sixitaanka liiska cod bixiyeyaasha in ay meel Wanaagsan u mareyso, isagoo intaa raaciyay in dhawaan ay soo bandhigeen khaladaad galay meesha oo uu sheegay inay ahaayeen dad caruur iyo Ajnabi u badnaa Sidaa u hadalka u dhigay

Xasan Abshir Faarax Oo ka mid Ah Xildhibaanada Baarlamaanka Somaliya in dhowaalana ku sugna Magaalada Garoowe ayaa la soo sheegaya inay soo food saartay Xaalad Dhaqaale Xumo oo sababtay inu Gurgii aad u weyn oo u ku laha Magaalada Garoowe ka iibsado Abshir Cabdullaahi Booyaax oo aay Ehelo Hoose yahiin kana mid ah Saraakiisha Madaxtooyada Puntland

Mr Booyaax ayaa la sheegay inu Guriga Xasan Abshir kaga iibsaday Lacag dhan $73 Kun oo Dollar (Saddex Iyo Toddobatan), Gurigan ayaa dhinaca ku haya Xurunta Madaxtooyada ee Magaalada Ee magaalada Garoowe

Dad ku dhow dhow Xildhibaan Xasan Abshir ayaa sidoo kale sheegaya in Xildhibaanku baxsad yahay oo u ka soo cararay dhankii Dowlada Federaalka madama u Busaarad kala kulmay Dhinaca, Isaga oo la sheegay in Deyn aad u fara badan u galay, Waxana jira warar sheegaya inu ku dhawaaqi doono Maalmaha Soo Socda inu Oday Somaliyeed yahay isla markana ka baxay Baarlamaanka DFKMG

Xasan Abshir Xiligan waxa u degan yahay Hotel Guuleed oo ka mid ah Hotelada Raqiiska ah ee magaalada Waxana u Habenkii ku Seexda Hotel-ka lacag dhan 40 Kun Oo Shilin Somali ah (Afartan Kun), waxana la sheegay inu Hotel-ada waweyn oo u hore u deganan jiray uga cararay Kharash la’aan iyo Dhaqaala Xumida soo food saartay

Xasan Abshir Waa Siyaasi in badan laga yaqano Dalka Somaliya Xilal badana ka soo qabtay Dowladahii kala gedisna ee Somaliya, Waxana dad badan oo yaqana ku tilmaaman Nin Xukun jecel waxana la sheegay in Lacagtii aay kaga dhamatay Siyaasad Sidii u daba joogay

Xiligan dad badan ayaa Aaminsan in Xasan Abshir uusan Siyaasada ka bixi doono Madama uu ka soo quustay Dowlada Federaalka Ee Sheekh Shariif, Sidoo kalena Dowlada Puntland u Madax ka yahay nin aay dhanka Siyaasada isaga soo horjeedan, Madama aay Isku Khilaafeen Doorashadii Puntland ka dhacday Sanad iyo Labo Bilood ka hor

Liibaan X. Madoobe

Garoowe, Puntland

Madoobe11@live.com 

Isku duwaha Wasaarada Qorsheynta Iyo Xiriirka Calaamiga ah Cabdirashiid Axmed halac ayaa ugu baaqay Hay’adaha Calamiga ah ee ka hawlgala Puntland inay gargaar la iyo deeq la gaaran dadka Abaaraha daba dheeraday ee ka jiray Puntland Shantii Sano ee ugu dambeysay wax la gaaran

Mr Halac ayaa sheegay in loga bahan yahay Hay’adahu inay u gargaaran Dadka ku dhibaateysan Gobolada Sanaag, Bari, Iyo Karkaar oo u sheegay inay Abaaro ba’an ka jiran, Waxana u sheegay inay ka xun yahiin in Hay’adahu dadka Gobolada ee dhibaateysan wax u qaban wayan iyaga oo dhowr jeer baaqyo u diray

Isku duwaha Wasaaradu waxa u sheegay in hal mar kaliya aay Hay’ada lagu magacaaba OJA kala qeyb qadatay Biyo dhaamin loo sameeyey dad reer Miyi ah oo ku sugan Gobolka Bari, balse hay’adaha kale mid wax la qabtay aysan jirin sidaa u hadalka u dhigay, Waxana u xusay in Wasaaradu la xisaabtami doonto hada kadib Hay’adaha aysana ka yeeli doonin hay’ad aan dadka dhibaateysan wax u qaban inay iska deganato oo Xafiis uga furnao Puntland

Cabdirashiid Axmed Halac Isku duwaha Wasaarada Qorsheynta Iyo Xiriirka Calaamiga ah waxa u Sidoo kale sheegay in dhowaan shir aay kula qateen Xurunta Gobolka Hay’adaha Calaamiga ah iyo Maamulka Cusub aay kala hadleen arrimaha Abaaraha ee ka jira gobolada Bari, Sanaag Iyo Weliba Karkaar isaga oo sheegay in aay weli Jawaab ka helin Hay’adaha, isaga oo Sidoo kale sheegay in goobaha ugu daran Abaarahu xiligan yahiin Qeybo badan oo ka mid ah Gobolka Sanaag, Iyo weliba degaanada Gobolka Bari waxana u sii gaar ah u xusay Degaanada ku dhow dhow degmooyinka Qandala Iyo Isku Shuban, isaga oo Sidoo kalena shaaca ka qaday in Dhowaan Wasaarada Iyo weliba Maamulka Cusub Gobolka bari kormeero ku sameyn doonan qeybo ka mid ah Degaanada Abaarahu ka jiran

Liibaan X. Madoobe

Garoowe, Puntland

Kulan balaaran oo maanta lagu qabtay Hotel Gufure ee magaalada Qardho ayaa soo gabagaboobay, iyada oo in badan la isla lafaguuray Xaalada ka tagan degaanada Puntland iyo weliba sidi beesha degaanku uga qeyb qadan laheyd Amniga iyo Xoojintisa, Waxana kulankan ka soo qeyb galay Odayaal Dhaqameed iyo weliba Afartii Xildhibaan ee Beesha Cismaan Maxamud ku laheyd Baarlamaanka DGPL

Kulankan oo aha mid sidaa la sheegay dood culus ka dhacday ayaa wax natiijo ah laga gaarin sidaa aan ku helnay Ilo lagu kalsoonan karo, Waxana kulanka dib logu balamay Maalinimada Beri ah

Intii u Kulanka socday Ayaa Xildhibaanada Baarlamaanka ka tirsan u soo jeediyeen Odayaasha beesha iyo Siyaasinta in Xaalada lagu dhameeyo isfaham, isla markana U Cismaan Diyaano sii nadiif ah u xilka ugu wareejiyo Taliyaha cusub ee PIA & PSF Md. Cali Biinge, Balse soo jeedinta Xildhibaanada ayaa sababtay Buuq in kulanka Beri dib logu dhigo, iyada oo la sheegay in ragg ka qeyb galay kulanka maanta aysan beri ka soo xaadiri doonin iyaga oo lagu Eedeyey Foodo iyo Jaahwareerin Kulanka

Lama oga ilaa hada Waxa Xaaladu ku dhamaan doonto iyo weliba Sidaa Midnimada Puntland lagu badbaadin karo Madama Xiligan aay u muuqato Inu nin Walba Xeeradiisa Adkeysi ugu jiro, Kulanka Waxa la sheegay in uu yimid Madaxweynahii hore in kasta oo markii dambe u ku jiray sidaa la sheegay dadkii Kulanka ka baxay Kadib markii aay Hadalo kulul Isweydarsadeen Mid ka mid ah Xildhibaanada Baarlamaanka oo magaciisa lagu sheegay Xildhibaan Duuje

Fanaanadii Codka Hallaasiga ah laheyd ee Somaliyeed Saafi Ducaale ayaa maanta ku geeriyootay magaalada Hargeysa ee Caasimada Somaliland, halkaasi oo galabta lagu Aasay, Fanaanada ayaa ka mid aheyd Fanaanintii Hobolada Waberi in kasta oo markii hore aay ka tirsana Fanaanintii Xooga Dalka, Saafi Ducaale ayaa la sheegay inay ku dhalatay meel wax yar u jirta magaalada Berbera, Waxana aay Ifka kaga tagtay Afar Caruur ah Saddex Wiil iyo Hal gabadh

Allaah ha u naxariiste Saafi Ducaale ayaa in muddo ah u jiiftay Beer Xanuun, Waxana Aaskeedii maanta ka qeyb galay Fanaaniin aad u fara badan oo Somaliyeed

Bahda Somalifans Online Waxay Tacsi Tiiranyo leh gaarsin dhamaan Fanaaaninta Somaliyeed meel kasta oo aay joogan, Sidoo kale waxan Tacsi u direyna Ehelada Marxuumad Saafi Ducaale, Waxana allaah uga baryeyna Marxuumada Inu Janadii fardowsa ka warabiyo Amiin Amiin Amiin

FG. Fadlaan Wixii Tacsi Ah ku Qor Qeybta Hoose ee Fikiradaha Insha Allaah waan soo bandhigi doona Intii Suurta Gal ah

Gabadhan ayaa la sheegay inay ka mid tahay Arday Dhowaan ka qalin jebisay Jamacada kuna taqaqustay Caafimaadka, Waxana la sheegay inu Madaxweynahu Jacaylkeeda sii weyn ulaa waalna Maalmahan dambe, Balse Nasiib darro u ku guul dareystay

Dadka Xogtan laga helay ayaa u sheegay Somalifans Online in Gabadha u dhalay nin ka tirsan Xisbiga Ucid Ee Siyaasiga ah waxana Magaciisa lagu soo koobay M.C

Mid ka mid ah Ardayda Reer Puntlaand oo lagu magacaabo Maxamed Axmed ayaa sheegay in lacagta loga qaday Sii khasab iyo Xoog ah, uuna raali isagu ka aheyn in lacag loga qaado Xaflad loo sameeyey Ninka Wasiirka loo soo magacabay oo lagu magacabao Cali Cabdulaahi Warsame

”Dhamaan Dhalinyarada waxa loo sheegay in mid kasta bixiyo $40 Dollar, weliba Aniga iyo kuwa ilaa mid ah aysan awoodin, waa jiran dad awooda oo Abayaalkood lacag leyahiin, Balse Aniga iyo kuwa badan oo kale ma Awoodin waxana nalagu Hanjabay inaan bixino Lacagta ama nalaga saari doono Jaaliyada oo ruunti ah mid aan ku tiirsan nahay waayo hadii dhibaato nagu timado iyaga ayaa naga warbixin oo Xaaladeena u gudbin Eheladeena Ama dowlada Malaysia, Marka khasab ayey nagu noqtay inaan bixino lacagta, Hadana ruunti waxa na heysta dhibaato bil la’aan ah, Awoodna uma lahin inaan reerkeena inta la hadalno ku nirahno lacagteeni waxan ku bixinay Baadhi iyo Xaflado, waayo waxay halkaan nogu soo dirsadeen Inaan Waxbarasho ka helno aana Anfacno, ee Noguma soo dirin inaan Xaflado iyo dad Macsuuno” Ayuu yiri Maxamed Axmed

Sidoo kale Khadar Garaad oo ka isaguna ka mid ah Ardayda Hantidooda lagu bixiyey Wasiirka Xafladiisa ayaa isaguna sheegay inu Xiligan isaga sii gaar ah u heysto dhibaato ka badan mida Ardayda kale ”Waxa ii yimid Axmed Shiibin waxa u ii sheegay in la igu soo qoray lacag Afartan Dollar ah, Walahay ma heysan balse waxan ka deyn qaday Nin Hindi ah oo Meheraad ku leh halka aan degan nahay, Waxana iga dhamaday Biilka xiligan oo waxa lagu jira Bartamahii Bisha, waxan is laha Walaalkay oo Mareykan degan ayaa lacag ku soo diri doona isagiina waxa la ii sheegay inu u Safray Sucuudiga oo u Cimro ugu baxay, Taasina waxay meesha ka saartay lacagtii aan Suugayey oo is laha isaga bixi deynta Hindiga ninka ah, balse taasi ma dhicin, Hadana waxa aan ku jira Dhumalaysi oo ninkii ayaa sidaa Jiirki ii baadi goobi, Waxana ii heysata Dhibaato aan la soo koobi karin waxasna waxa ka masuul marka kowaad anaga marka xigana kuwa Jaaliyada isku sheegaya oo waxay noo qabtan aysan jirin ahna Burcad Xafiisyo u furtay Dhiiga Ardaydeena”

Ardaydan ayaa ugu dambeyntii ugu baaqay Walaalhooda Somaliyeed Ee kale inay u gargaaran Waxna la qabtan, Madama aay dhibaato aan la soo koobi karin ka soo food saartay, Waxa markii hore ugu muuqday Arrin wanaagsan Balse Xiligan aay Qomamo ka bilaabeen

Wasiirka Caafimaadka Cali Cabdullaahi Warsame ayaa la sheegay inu aha Arday Malaysia wax ku bartay, in kasta oo Uusan Jaamacada dhameysan sidaa aay sheegen dad Aqoon u leh, waxana Xilka loga qaday Nin Aay Ehelo yahiin oo Wasaarada hore u heyn jiray sii weyna loga yaqano degaanada PL

Waxana u Wasiirkan ka mid yahay Wasiirada Sidaa Nin Jecleysiga ah lagu soo doortay

Madaxweynaha Jamhuuriyada Md. Sheekh Shariif Sheekh Axmed oo shir jaraa’id ku qabtay Xurunta Madaxtooyada ayaa ka hadlay arrimo badan oo aay ku jiran Warbixin uu soo saaray Guddiga daba galka Hubka Somaliya, Iyo weliba Heshiiskii Dowlada iyo Ahlu Sunna ku dhexmaray Maalinimadii Shalay Magaalada Addis Ababa

Madaxweyne Sheekh Shariif Waxa u ku tilmaamay Warbixinta Qaramada Midoobay Guddiga u qaabilsan daba galka hubka ka soo baxday Mid been ah, waxana u sheegay in Warbixinta laga soo xigtay meelo aan lagu kalsoonan karin

Sidoo kale waxa u ka hadlay Heshiiskii Dowlada iyo Ahlu Sunna shalay kala saxiixdeen waxana u sheegay in Heshiiskaasi yahay guul u soo hoyatay ummada Somaliyeed

Madaxweynaha Ayaa sidoo kale Ammaan u jeediyey Ciidamada waxana u sheegay in ciidanka Dowlada Federaalka KMG aay yahiin kuwa leesku haleen karo, Waxana u sheegay in Ciidanka Dowlada Somaliya aay markasta Diyaar u yahiin iska difaacida Cadowga soo weerara dalka iyo dadka Somaliyeed sidaa u hadalka u dhigay

Ugu Dambeyntii Madaxweynaha ayaa sheegay in Safaaradii u ku tegey dalka Ingiriisku aay ku soo dhamaadeen Guul

Daraasada Cusub Oo Ururka Puntland Media Group ka sameeyey Dhamaan Gobolada Puntland aheydna mid lagu oganayo Idaacadaha ugu Dhegeysi badan Degaanada ayaa la soo bandhigay maanta, Waxana loo kala qeybiyey Labo, kuwas oo kala ah Idaacadaha Gudaha iyo kuwa Dibada

Idaacada Laanta Afka Somaliga Ee VOA ayaa noqotay mida ugu dhegeysi badan gudaha Puntland,  marka aay noqoto Idaacad ahan dibada ah, Halka gudaha aay loo Aqoonsaday Idaacada Radio Daljir mida ugu dhegeysi badan gudaha Degaanada Idaacada ayaa ah mid laga dhegeysto In ka badan lix Magaalo oo ku yaala Puntland sii weyna Dadka u Xiiseyn Wararkeeda Iyo Barnaamijyadeeda

Haddaba Idaacadaha dibada Waxa loo kala Qiimeyey Sidaan

Idaacadaha Calaamiga Ah

VOA Laanta 87%

BBC Somali 30%

Radio Irin 2%

Idaacadaha gudaha

Radio Daljir 94&

Radio SBC 88%

Radio Alxikma 51%

Daraasadan Puntland Media Group Soo Bandhigeen ayaa soo meesha ka saartay Idaacado badan oo kale oo ka hawl gala Puntland kuwas oo aan lagu Xusin War Murtiyeedka aay Maanta ka soo sareen Xafiiskooda Magaalada Garoowe, Waxana dad badan is weydiin Halka aay ka aay ka baxeen Idaacadahii Wiilasha Madaxda Puntlnad, Waa Garoowe Online oo u laha Wiilka Faroole, Iyo Horseed Media Oo u laha Wiilka Wasiirka Amniga Puntland, In kasta oo Idaacaha Maalmahan dambe u muuqdeen kuwa Jaran-jarada ka sii dhacaya oo Kalsoonidii Shacabku kala noqdeen

FG. Warbixintan Waxa soo saaray Puntland Media Group, Kala Xiriir Wixii Rayi Ah E-Mail Puntlandmedia@hotmail.com

”Shirka Xiligan waa socda weli wax war ah idiinma sheegi karo, balse Gen Cadde Muuse waxa us oo bandhigay in loo hanjabay laguna Amray in labo Maalin gudahood u isaga baxo Puntland, hadalkaasi cid kale kama Iman ee waxa u ka yimid Odayga Wadanka xiligan Xakuma, waxana Hadalkaasi laga mideysan yahay inu aha gaf weyn oo loo geystay Madaxweynahii Hore, Balse Faroole waa Ankiray taasi oo waa beeniyey” Ayuu yiri Mid ka mid ah Odayaasha Shirka ka qeyb galaya oo la hadlay Somalifans Online in kasta oo u Magaciisa ka gabsaday in Saxaafada laga sheego, Sidoo kale Waxa u sheegay in Shirkan go’aan mid ah loga qadan doono Arrinta Xil ka qaadista Cismaan Diyaano waxana aay u dhow dahay In Cismaan loo soo jeediyo inu Xilka ku wareejiyo Cali Biinge oo isagu xiligan ku sugan Madaxtooyada Magaalada Bosaso halkaasi oo u xalay soo gaaray

In kasta oo Shirkan aan faahfaahin Rasmi ah aysan weli ka soo bixin hadana Waxan idiin balan qaadi inaan Wixii ka soo baxa Idiin soo gudbin doono Daqiiqadaha Soo Socda Insha Allaah

Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay ayaa loo gudbiyey warbixin uu soo saaray Guddiga Daba-galka Xayiraadda Hubka ee Somalia, waxayna sheegeysaa in musuqmaasuq baahsan oo aafeeyey DKMG ah, iyo in masuuliyiinta Puntland ay xiriir soke la leeyihiin kooxaha burcad-badeedda Dhegeyso

Warbixita, oo ka kooban 110 bog, ayaa ugu horreyn-ba sheegeysa in inkastoo ay saaxadda siyaasadeed ee Somalia si weyn isku bedeshay sanadkii tagay, oo la doortay hoggaan cusub, wadaaddo qunyar socod ahna ay majarihii dalka qabteen, in haddana xaaladda guud ee dalka, inay kasii darto m ahane, aaney wax weyn iska beddelin

Warbixinta Guddiga Daba-galka Xayiraadda Hubka

Colaad qabyaaladeysan

Warbixintu waxay sheegtay in colaadda ka aloosan koonfurta Somalia ay u xuubsiibatay mid qabyaalad ku saleysan. Waxaana illaa hadda meesha ka maqan koox ama dhinac cudud xooggan muujiyey, oo muquunin kara kuwa kasoo horjeeda.

Sidoo kale, warbixintu waxay sheegtay in Somaliland iyo Puntland, oo inta badan xeyndaab xasilloon uga dahaarnaa colaadda ragaadisay koonfurta Somalia, inuu iyana imminka soo gaaray faniinka colaaddaas.

Guddiga Daba-galka xayiraadda hubka, oo ah laanta soo saarta warbixinnada noocan ah sanadkiiba mar, ayaa xoogga saartay saddex qeybood.

Qeybta koobaad, waxay warbixintu xoogga saarta hubka sida sharci darrada ah ugu soo qulqulaya dalka Somalia, taas oo xadgudub ku ah xayiraaddii xagga hubka ee ay Qaramada Midoobay saartay Somalia, sanadkii 1992-dii.

Qeybta labaad ayay warbixintu xoogga ku saartay musuqmaasuqa iyo laaluushka aafeeyey hey’adaha dowladda KMG ah, iyo kuwa waliba qandaraaslayaasha daabula cuntada samafalka ah ee Somalia loo wado.

Qeybta saddexaad, ayay warbixintu diiradda ku saartay burcad-badeednimada, oo ay ku sifeysay inay noqotay mehered ay si qudbo siro ah uga macaashaan kooxaha burcad-badeedda, iyo siyaasiyiin badankooda ka tirsan maamulka Puntlnad.

Hubka sharci darrada ah

Haddii aan ku horreyno hubka sharci darrada ah ee Somalia ku qulqulaya, warbixinta ayaa sheegtay in hubka ugu badan uu wali Somalia kasoo galo dhanka dalka Yemen, balse waxay kaloo sheegtay in Ethiopia uu yahay dalka ugu weyn ee hub iyo rasaas siiya kooxo kala duwan oo Somalia jooga. Eritrea ayaa iyana soo raacda, iyadoo la sheegay in, inkastoo uu sanadkii lasoo dhaafay yaraaday hubkii ay Somalia geyn jirtay, haddana inay xoojisay taageerada dhaqaale, iyo midda siyaasadeed ee ay siiso kooxaha ku kacsan dowladda Somalia. Tusaale ahaan, Eritrea way qirsan tahay inaysan aqoonsaneyn DKMG ah ee caalamka intiisa kale uu inta badan aqoonsan yahay.

Dowladda KMG ah iyo ururka Ahlu-Sunna Wal-Jamaaca ayaa hubka ugu badan ka hela dowladaha dariska ah, sida warbixintu sheegtay. Laakiin kooxaha dowladda kasoo horjeeda, sida Xizbul-Islaam iyo Al-Shabaab, ayaa hubka intiisa badan ka iibsada suuq madow, suuqaas oo uu garwadeen ka yahay nin la yiraahdo Max’ed Siciid “Atom,” oo sida ay warbixintu sheegeyso ah dillaalka ugu weyn ee hubka ka keena Yemen, isagoo marka hore kasoo dajiya xeebaha Puntland, gaar ahaan Bariga Sanaag, halkaas oo uu saldhig iyo malleeshiyo-ba ku heysto. Warbixinta ayaa sheegtay in Atom uu malleeshiyadiisa u bixiyey “Mujaahidiinta Bariga Sanaag,” isagoo xiriir toos ahna la leh kooxda al-Shabaab, kuwaas oo tababar malleeshiyadiisa ku siiyey xero ku taalla deegaanka Galgala. Warbixinta ayaa sheegtay in Atom uu hadda billaabay inuu Galgala ka dhiso gegi dayuuradeed, iyo inuu isku diyaarinayo dagaal uu la galo maamullada Somaliland iyo Puntland.

Sidoo kale, warbixintu sheegtay in Xizbul-Islam iyo Al-Shabaab-ba ay hub iyo saanad wali ka helaan Eritrea, iyadoo kasoo dajisa xeebaha ku teedsan min Kismaayo illaa Muqdisho. Intaas waxaa dheer dagaal-yahanno ajnabi ah, oo wali kusoo qulqulaya. Guddiga Dabagalka Xayiraadda Hubka Qaramada Midoobay, ayaa tirada guud ee dagaal-yahannada ajnabiga ah wuxuu ku qiysaasay inay ka yar tahay kun dagaal-yahan, oo qaar kamid ah ay yihiin khubaro xagga tababarka iyo walxaha qarxa.

Guddiga ayaa sidoo kale sheegay in ciidanka dalka Ethiopia ay kusoo xera-taraareen gayiga Somalia dhowr goor, sanadkii lasoo dhaafay, gaar ahaan gobollada Hiiraan iyo Gedo, taas oo bay yiraahdeen xadgudub ku ah xayiraadda hubka ee Somalia saaran.

Xaraashidda Visooyinka

Qeybta labaad ee warbixinta, oo xoogga saartay musuqmaasuqa hareeryey DKMG ah  iyo qandaraaslayaal daabula raashinka gargaarka ah, ayaa sheegeysa in wasiirro iyo xildhibaanno ka tirsan dowladda Somalia ay iibiyaan Visooyin ama dal-ku-gal Reer Galbeed ah. Warbixinta ayaa magacowday saddex wasiir, oo kala ah: wasiirka  kalluumisiga iyo kheyraadka badda, ahna ra’iisul wasaare ku xigeen, Prof. C/raxman Ibbi, wasiirka dastuurka iyo arrimaha federaalka, Madoobe Nunow, iyo wasiirka qoyska iyo haweenka, Fowsiyo Max’ed Sheekh.

Prof. C/raxman Ibbi, oo ay VOA-du weydiisay eedeymaha ku saabsan Visooyinka la iibsaday mar uu ka qeyb galayay Barnaamijka Wicitaanka Dhageystaha maalintii Axadda, ayaa beeniyey eedeymahaas.

Ka sokow wasiirrada, waxay warbixintu magacowday mudane ka tirsan baarlamaanka, oo la yiraahdo C/caziiz C/llahi Max’ed (Cabdi-Xukun), oo sida ay warbixintu sheegtay ah dillaal weyn oo soo dhameeya Visooyinka. Warbixinta ayaa sheegtay inuu Cabdi Xukun ka faa’ideyso baasaboor Midwoga Africa ah, oo uu heysto, kuna helay xilli uu ka tirsanaa baarlamaanka Midowga Africa.

Sidoo kale, warbixinta waxaa lagu magacaabay danjiraha Somalia u fadhiya Nairobi, Max’ed Cali America. Danjire America, oo la hadlay Guddiga Daba-galka ee warbixinta soo saaray, ayaa beeniyey inuu ku lug leeyahay iibinta Visooyinka.

DKMG oo beenisay

Dowladda KMG ah ayaa beenisay dhammaan eedeymaha ku saabsan iibsiga Visooyinka, waxayna sheegtay in, inkastoo ay baaritaan sameyn doonto, haddana ay warbixintu u egtahay mid la been abuuray, sida uu leeyahay Eng. C/raxman Cismaan Yarisow, wasiirka lacagta ee DKMG ah, oo isna VOA-da la hadlay.

Si kastaba ha ahaatee, khubarada u kuur gala Somalia, ayaa qaba in ugu yaraan faa’iidada laga heli karo warbixitan, ay tahay in shakhsiyaadka la eedeeyey, iyo kuwa damca inay musuqmaasuq geystaan-ba, inay ku khasbanaan doonaan inay ka fiirsadaan tallaabadooda, kahor intii aaney qaadin.

Ra’ayigaas waxaa qaba Dr. Afyare Cabdi Cilmi, oo daraasaadka caalamiga ah ka dhiga Jaamacadda Qatar ee Doxa.

Sidoo kale, Prof. Afyare wuxuu qabaa in dowladda KMG ah soo dhaweyso baaritaankan.

Raashin la xaday

Warbixinta ayaa sidoo kale sheegtay in ugu yaraan kala bar raashinka gargaarka ah ee Somalia loo wado, inay dhexda ka saaraan qandaraaslayaal daabula raashinkaas, oo u shaqeeya heya’dda WFP. Mid kamid ah qandaraaslayaash, oo la yiraahdo Eng. C/qadir Eenow, ayaa war-saxaafadeed uu soo saaray toddobaadkan, wuxuu si xooggan u beeniyey eedeymaha loo soo jeediyey. Ha yeeshee hey’adda WFP ayaa sheegtay inay hakisay qandaraaskii ay siin jirtay saddexda shirkadood ee la eedeeyey.

Burcad-badeedda

Qeybta saddexaad ee warbixinta, oo xoogga saareysa burcad-badeednimada, ayaa sheegtay in, inkastoo ay gaashaan-buur caalami ahi isku taxallujisay inay xakameyso burcadda kusoo qamaamtay xeebaha Somalia, inay wali burcad-badeenimadu sii jirto, oo walibana ay soo xoogeysatay.

Warbixinta ayaa sheegtay in sababta ugu weyn ee burcad-badeeddu ay usoo xoogeysanayaan ay tahay iyagoo taageero siyaasadeed iyo badbaado-ba ka helaya goobaha ay saldhigyada ku leeyihiin ee aagga Puntland iyo bartamaha Somalia, gaar ahaan Xaradheere.

Warbixinta ayaa sheegtay in sababta ay burcaddu ugu dhici weysay inay xarumo ka sameysato xeebaha Somaliland, oo juquraafi ahaan u dhow dhabbooyinka caalamiga ah, inay tahay iyadoo uu maamulka Somaliland, iyo beelaha dega xeebuhu-ba, ay tallaabooyin xooggan ka qaadeen burcadda.

Sidaas darteed, warbixinta ayaa sheegtay in burcad-badeednimadu ay tahay ganacsi qoys. Dhanka Xaradheere, qoyska udub-dhexaadka u ah burcadda waxaa hoggaamiya Max’ed Xasan Cabdi “Afweyne,” waxayna warbixintu sheegtay inuu wiilkiisa C/qadir uu sanadkii tagay la wareegay inta badan howlaha burcadda bartamaha Somalia.

Burcad-badeedda & Puntland

Dhanka Puntland, warbixinta ayaa sheegtay in qoysaska burcad-badeednimada ay kala hoggaamiyaan Abshir C/llahi Boyah, oo kasoo jeeda degmada Eyl, Max’ed Cabdi Garaad, iyo Fu’aad Warsame Saciid, oo loo yaqaanno “Xannaano,” kana soo jeeda Bariga Sanaag.

Warbixinta ayaa sheegtay in madaxda sare ee Puntland, sida madaxweyne C/raxman Max’ud “Faroole,” Wasiirka arrimaha gudaha, Gen. C/llahi Axmed Jamac “Ilka-Jiir,” iyo wasiirka amniga, Gen. C/llahi Saciid Samatar, in masuuliyintani ay xiriir toos ah la leeyihiin burcad-badeedda, iyo waliba inay ka macaashaan dhaqaalaha ay burcaddu soo xareyso, sida ay warbixintu qortay.

Inkastoo ay Puntland kordhisay la dagaallanka burcadda iyo cambaareyntoodaba, sanadkii lasoo dhaafay, sida ay warbixintu qortay, haddana warbixintu waxay sheegtay in horjoogayaal burcad-badeed ay si xor ah u joogaan Puntland, mararka qaarkoodna ay badbaado heleen.

Warbixintu waxay tusaale usoo qaadatay in Gen. Ilkajiir, wasiirka arrimaha gudaha ee Puntland, inuu si shakhsi ah ugu ololeeyey sii deynta toddobo burcad-badeed ah oo daacad u ah Xannaano, ,kuwaas oo ay la baxsadeen shaqaale u dhashay Masar, oo lagu heystay deegaannada Puntland. Warbixinta ayaa sidoo kale sheegtay inuu General Ilka-Jiir, oo muddo dheer ku noolaa dalkan Mareykanka, inuu u ololeeyey in Xannaano loo magacaabo taliyaha ciidanka ilaalada badda ee deegaannada Sanaag, kaddib markii uu, sida warbixintu sheegtay, Fu’aad Xannaano siiyey Ilka-Jiir lacag dhan $200,000, xilligii uu jeneraalku u tartamayay madaxtinimada Puntland.

Si kastaba ha ahaatee, wasiirka warfaafinta ee Puntland, C/xakiim Axmed Guled, oo Jimcihii shir jaraa’id ku qabtay xarunta madaxtooyada Puntland ee Garoowe, ayaa si kulul u beeniyey eedeymaha loo soo jeediyey Puntland.

‘Ha lala xisaabtamo’

Sen. Russ Feingold, oo ah guddoomiyaha guddi-hoosaadka Africa ee Aqalka Senate-ka ee Mareykanka, ayaa war-saxaafadeed uu soo saaray, wuxuu sheegay inuu aad uga walaacsan tahay eedeymaha ku xusan warbixinta, iyo raashinka samafalka ah ee la xado. Wuxuuna ku baaqay in beesha caalamku ay kordhiso la xisaabtanka shakhsiyaadka iyo kooxaha ka dambeeya falalkaas.

Ma buunbuunin baa?

Si kastaba ha ahaatee, sheegid waxaa mudan in Guddiga Daba-galka xadgudubyada ka dhanka ah xayiraadda hubka ee Qaramada Midoobay, oo ah kooxda soo qortay warbixintan, inay leedahay soo jireen mararka qaarkood ay ku jirtay buunbuunin iyo ka badbadin, taas oo shaki ku abuureysa xaqiiqanimada eedeymo badan oo ay warbixintu qortay, sida uu leeyahay Prof. Afyare Cabdi Cilmi, oo ka warramaya warbixinnadii hore

Ugu dambeyntii, warbixinta ayaa ka dayrineysa guud ahaan xaaladda Somalia, inkastoo ay sheegeyso inay dhaanto sanadkii ka horreeyey. Laakiin waxay tilmaameysaa in kooxda Al-Shaaab ay sii xoojisay xiriirka ay leedahay kooxaha argagixisada caalamiga ah, sida Al-Qaacida, waxayna warbixintu sheegtay inay taasina, marka lagu biiriyo qodobbadii kale ee ay warbixintu kasoo hadashay, inay bohol qoto-dheer kasii tuuro yididiiladii laga qabay in xaaladda Somalia soo noolaato

Abdirahman Aynte

VOA Somali